Canalblog Tous les blogs
Suivre ce blog Administration + Créer mon blog
MENU
Gure Urruña / Notre Urrugne
Publicité
28 février 2014

Nazioarteko ikuskariak Baionako komisaldegian.

Hau da Audiencia Nacionalak Madrilen egin ondotik frantses epaileek hartu duten erabakia: konponbidean lanean ari direnak kriminalizatzea eta beldurtzea. Munduko alde desberdinetatik etorri bakerako adituek ez dute inongo interesik konfliktoan, aldiz konfliktoak konpontzen adituak dira eta ondorioz laguntzeko gaitasuna badute. Haatik, estatuek ez dute horretan interesik. Nahiago dute konfliktoarekin jarraitu, gainera ikusten dute garaile ateratzeko aukera dutela, alderdi batek hain xuxen gerla mota hori bertan behera uzten baitu.

komisaldegia

Umiliazioa, nola ez? kanpotik etortzen denarentzat, tokiko politikariak laguntzaile dituztelarik. Parisendako zer ote da hemen gertatzen dena? Afrika Zentroko konfliktoa importanteagoa ote da gaurko gobernuarentzat? Ematen du baietz, Hollande hara joaten baita eta bertako konfliktoa konpontzeko epaileei uzten die ardura. Bakearen aldeko konferentzia batengatik komisaldegitik pasatzea ezin ulertua da! Hemen konfliktoen konpontzea ez al da lehentasuna? Estatuek uste al dute Euskal Herria asimilazio bedean dela?

Garai berriak dira, politikak bide berriak hartzen dituelako ere, gobernuak ez baitira konfliktoak konpontzeko, bost axola zaie, axola zaiena da beren aulkiak atxikitzea. Eta noski  kapitalak behar dituen lehengaien eremuak babestea.

 

 

Publicité
25 février 2014

Strasbourg-en trenbideetako langileak bilduak.

Lau mila bat trenbideetako langileak Europako parlamentuaren aurrean bildu dira trenbidearen pribatizazioaren salatzeko. Gaur parlamentariek debatea izanen dute eta bihar monopolioen egoerarekin bukatuko duen legea bozkatu beharko dute. Trenbideen arteko konkurentzia idekitzeko lege berriak, Europa osorako balioko du. Sindikatek seguritate maila galtzeko arriskuaz hitz egin nahi izan dute. Konkurentzia martxan jarri eta pentsatzen dute errentabilitateak izanen duela lehentasuna eta horretan seguritatearentzat dauden aurrekontuak txikituz joanen direla.

Legearen barnean grebari aipamena egina da. Greba kasuetan gutxieneko zerbitzua behartua izanen da. Bestalde trenbideetako langileen kopurua txikitzeko arrisku handiak daudela ere gogoratzen dute sindikalistek. Azken urteetako zenbakiak begiratu behar direla diote, garbi dela kopuru horiek gutxituz joaten direla dagoeneko.(AFP:F.Florin)

4373186_7_1f36_une-manifestante-a-strasbourg-contre_7f02f3e9af3d1e40a77af8d16ad6b388

25 février 2014

Essor basque bikaina aurten ere

Hemen Essor Basque aurtengo emaitzak emanen ditugu. Irabazlea orain arte Naturgas-eko kidea zen eta badakigu Naturgas Euskaltel ekiparekin lan asko egin izan duela.

Chetout-k aurten izenpetu du Blagnac taldearekin baina azken bi urteetan Naturgas energia taldearekin aritu da, Fundacion Euskadi egiturakoa dena. Goresmenak txirrindulari guztiei.(Argazkian irabazlea: Loic Chetout)

 Essor Basque eko 2014eko sailkapena :


1 CHETOUT Loic GSC BLAGNAC-VS31 S1 87 pts
2 LOUBET Julien GSC BLAGNAC-VS31 S1 54
3 BETOUIGT SUIRE Jauffrey APOGE CY SUM S1 29
4 LEVASSEUR Jordan ARMEE DE TERRE S1 28
5 MAFFEIS Dany ARMEE DE TERRE S1 27

loic chetout

1 février 2013

Ihauterirako afitxa

ihauteri 2013b (2)

Urruñako Gazte Asanbladak antolatzen zuen kontzertuaren karietara afitxa bat plazaratu dute. Gutxi ikusi ditugu gure karriketan! Egia erran toki gutxi dago herrian publizitatea egiteko. Oroitzen gara duela zonbait aste auzapezak ukatu zuela ekintza batzuk aipatzea seinaletika elektronikoan!!!

Nola aipatu herrian antolatzen diren ekintzak? Sud Ouesten? Aniztasun handiagoa beharrezkoa da!!!

7 février 2014

Baxoa euskaraz pasatzeko aldarrikapena Parisera eramanen dute ikasleek

 

Etxepare Lizeoko ikasleak prentsaurrekoan

Frantziako Hezkuntza Ministeritza zuzenean interpelatuko dute Otsailaren 28an. Mobilizazioan parte hartzera deitu dituzte ikasle, langile eta gurasoak. [BIDEOA: Topatu.info]

Urteetako aldarrikapenari bultzada berria eman diote azkenaldian Etxepare lizeoko ikasleek. Baxoa euskaraz pasatzeko eskubidea aldarrikatzen dute, ikasketa guziak euskaraz egin ondotik, azterketak beste ikasleen baldintza berdinetan pasa ahal izateko.

Gaur egun, Historian eta Matematikan euskaraz erantzuteko aukera dute, beste guzia frantsesez erantzutera behartuak dira. Azterketak berak frantses hutsean eskuratzen dituzte. Egoera horrek eskubide urraketa bat dakarrela salatzen dute eta Frantziako Hezkuntza Ministroari gutunak bidali dizkiote astero. Erantzunik gabe.

Otsailaren 28an, zuzenean interpelatuko dute Parisen. Gisa berean, izenpetze kanpaina bati ekin diote, gizarte eta politika eragileekin, haien eskariarekin bat egin dezaten.(ehkz)

Publicité
5 février 2014

Arkaitz Bellon gaztea hilik Kadizeko presondegian.

Elorrioko Arkaitz Bellon, 2000tik preso zeukatena hilik aurkitu dute Puerto de Santamaríako presondegian (Cadiz). Lehenago Sevillan preso izan zuten eta bertan sekulako jipoia jasan behar izan zuen bertako funzionarioengandik. Lehenagotik beste bi aldiz eraso zuten. Heldu den maiatzean aterako zen. Zer gertatu ote da? Espainako gobernuaren ardura izigarrizkoa da kasu honetan. Zigorrik izanen ote da defentsarik gabe zegoen presoen heriotzean duten arduradunentzat?

Presoek jasaten duten mendekua ikaragarria da!

28 février 2013

Iparra Hegoa XVIII. kultur astea martxoaren 11tik 17ra iraganen da

Argitaratua: oraintxe

@goierrimendebaldeahitza

Urte anitz dira Urru�a eta Segurako elkarte batzuk elkarrezagutza sustatu nahian Iparra Hegoa ekimena abiatu zutela. Geroztik, Euskal Herriko beste elkarte batzuk gehitu zaizkie eta urtero, urtero aste kultural bat antolatzen dute. Aurtengoa, Iparra Hegoa kultur astearen XVIII. edizioa izanen da. Martxoaren 11tik 17ra ekitaldi ainitz antolatu dituzte Seguran eta Pausun. Ekitaldi nagusiak heldu den astelehenetik goiti iraganen badira ere, martxoaren 1ean "Gazta zati bat" filma emanen dute Pausuko Xaia ostatuan.

Ekimen ugariz osaturiko egitaraua eskainiko du, aurten ere, Iparra Hegoa asteak. Elkar ezagutza sustatzeko helburuarekin, kultur eta festa giroko ekitaldiez gain, gai sozialak ere jorratuko dituzte.

Ekitaldi nagusiak heldu den astelehenetik goiti iraganen badira ere, aitzinetik, martxoaren 1ean "Gazta zati bat" filma emanen dute Pausuko Xaia ostatuan.

Aurten arreta berezia eskeiniko diote gaurkotasun handiko gaiari, elikadura burujabetasuna baita aste honen ardatz nagusia. Hartara, martxoaren 4an, Eric Holt-ek eta Paul Nicholson-ek hitzaldia eskainiko dute Segurako Kultur Etxean 19.30etan.

Martxoaren 5an, "Nondik jo behar da Elikadura burujabetasuna lortzeko?" galderari erantzuna ematen ahaleginduko dira Itziar Orbezua (BLE-Biharko Lurraren Elkartea) eta Maite Aristegi (EHNE). Ber maneran "Lur Denok ( Ner Group)" proiektua aurkeztuko dute.

Martxoaren 11an, Ekolapiko, Biolur eta Itsas Ama elkarteetako ordezkariek martxan dituzten ekimenak aurkeztuko dituzte eta martxoaren 12an otordu kolektiboen kudeaketaz mintzatuko dira, besteak beste, Urru�an Gustoki tokiko produktuen dendako kide den A�a Karrera eta Saskia proiektuaren sustatzaileetako bat den Mikel Iribarren.

Martxoaren 13an, Pantxika Altzuetek (Hazparneko Laborari Eskola Publikoa) eta Joxe Jabier Ormazabalek nekazal edo laborarien eskolen aurkezpena eginen dute.

Udalekuko haurrak bi egunez Segurarat
Martxoaren 14an hasita, Ipar Euskal Herriko Udaleku aisialdi taldeko haurrak Segurarat joanen dira bi egunez herria eta bere inguruak ezagutzeko asmoz. Martxoaren 15ean, mendi-irteera, bazkaria eta jokoak izanen dira. Arratsaldez besta giroan murgilduko den asteburuari bide emanez sagarno dastaketa proposaturik da.

Martxoaren 16an, larunbatez, 7 herrialdeetako ekoizleek ekarritako mozkinekin merkatu berezia izanen da. Egun osoan zehar animazioak izanen dira: kirol norgehiagokak, dantzaldia, arnoen dastaketa...

Asteari amaiera emateko, martxoaren 17an, igandez, gastronomia jaun eta jabe izanen da. Goizean sukalki txapelketa, 13.00etan txakoli dastaketa eta 14.30etan bazkaria. Euskal Herriko herrialdeen arteko loturaren sinboloa den Gereziondoko ekitaldiak gonbidatu berezia izanen du aurten: Panpi Sainte Marie laboraria.

8 janvier 2018

Jacqueline Gourault, Madame Corse Kortsikan bisita egiten

Résultat de recherche d'images pour "Jacqueline Gourault, Madame Corse"

Jacqueline Gourault, Madame Corse, gobernuaren ordezkaria bisitan dago Kortsikan. Azken hauteskundeen ondotik Philippe lehen ministroak elkarrizketa hasiko zuela iragarri zuen. Ordezkaria bidali du Kortsikara eta bertan Macron presidentearen bisita prstatzea eskatu dio. Macronen bisita otsailan iraganen dela iragarri dute.

Gouraultek konstituzioaren aldeketa baten alde hitz egin du, lurraldeen berezitasunei legearen egokitzeko beharra dagoela. Haatik hizkuntzari doakionez beste hitzak izan ditu:

« Le gouvernement, par le ministère de l’Éducation nationale finance l’enseignement de la langue corse dans les écoles. Peut-être faut-il encore améliorer l’enseignement de la langue corse. Je sais l’attachement des Corses à leur langue. Je sais qu’ils veulent que cette langue perdure, devienne une langue de plus en plus parlée. Mais la langue de la République, c’est le français. »

Alegia Kortsikako hizkuntzaren ofizialtasuna ez dela berehala etorriko!  Estatuaren zutabe nagusietako bat hizkuntza da eta harrigarria bada ere horretan estatua ez da prest amore emateko.

2 février 2023

Kolonizazioa, Frantziak eraman zuen proiektua

 Liste des colonies françaises — Wikipédia

Mende oso batez kolonizazioa Frantziaren proiektu handia izan zen. Ameriketan, Kanadan ibili ondoren, Frantziako bigarren olde koloniala 1830ean hasi zen Aljerren jabetzarekin.

Karlos X.aren tropak 1830ean lehorreratzen diren lurraldea ez da lurralde huts bat. Berbereak, arabiarrak, juduak, turkiarrak, esklabo kristauak, kortsarioak elkarrekin bizi dira otomandarren tutoretzapean.

Algeriako okupazioaren historia sarraskiz betetako historia da. Hilketa masiboak eta deportazioa.1864 eta 1897 artean, bi mila aljeriar inguru Kaledonia Berrira deportatuak izan ziren. Haien artean, 1871ko kabilen matxinada handiaren bultzatzaileak.

Okupazio basatia, desberdintasun zorabiagarriak eta etengabeko erresistentzia ekintzak: horra zerk ekarri zuen 1954an Independentzia Gerra.

La Coloniale. - Comité d'Issy-les-Moulineaux et Vanves

Baina Algeriarekin Frantziak ez zuen aski, urrunago joan behar zen.

Horrela Jules Ferryk, orduko ministro kontseiluko buruak,  Pierre Savorgnan de Brazza gaztea igorri zuen Afrika aldera. Esploratzaileak Kongo ibaiaraino joan zen.

Brazzaville sortu zuen

1885an Frantzia Ingalaterra eta Alemaniak Afrikako zatiketa erabaki zuten, Berlingo akordioa

Soldaduak hartzen zituzten Afrikan bertan, erosten zituzten, Senegaldarrak bereziki Frantziarentzat. Odoltsuak izan ziren gerla horiek. Dahomeko Beanzin erregea ukatu zuen kolonizazio, eskaintzen zitzaion protektorat hori ukatu zuen. Ez zuten lurraldea eman nahi eta abisatu zuten. Emazte soldaduak, 5000 amazonak, aurre egin zien frantziako tropei, sarraski bat egin zuten frantziarrek.

Samori Toure,  (1828 – 1900), Samory Touré, ia hogei urtez Mendebaldeko Afrikako frantziar eta britaniar inbasioaren aurka militarki borrokatu zen. Afrika mendebaldeko azken buruzagi burujabe eta inbasio kolonialaren aurkako erresistentzia afrikarrik esanguratsuenetan kokatzen dute historialariek.1898an atxilotu zuten eta deportatu.

Behanzin Dahomeyko Erresumako azken agintari independentea izan zen, botere-egitura tradizionalen bidez ezarria. Dahomeyko Gerran erresistentzia nazionalaren buru izan zen agintari handi bat izan zen.

Garai hartan, Europako potentziek Afrikatik geratzen zena partekatzen zuten. Bere palmondo olioari eta kokapen geografikoari esker, Dahomeyk Frantzia, Portugal eta Alemaniaren gutizia pizten du.

Behanzin erori zen, bere herritik kanpo bizitzera joan behar izan zuen eta Alger hirian hil zen.

Afrikako errexumak desagertu ziren.

Zonbait urtez Afrika garaitu zuten eta zatitu.

Frantziaren menpe zen Afrika oso zabala da, Europa bezain handia.

Izendatuak ziren arduradun militar politikoak baztertuak izaten ziren bertako jendeen artean, haien autoritatea zalantzan sumatzen zuten. Bertakoen indarraz jabetuak ziren, bazekiten egun batez herri horiek altxatuko zirela, horrek ezegon larriak sortzen zituen hara igorriak ziren arduradunen artean, inseguritate handia bortizkeriarekin lasaitzen zutena.

Parisek ez zuen Afrikan inposatzen zuen indarkeria begiratzen.

1897an, oraindik politika kolonialistak jarraitzen zuen Madagaskar uhartearen inbasioarekin, Galieni militarrak eramana,  20000 hil egin zituen eta bertako erregina deportatuz.

1905 bortizkeriaren ondorioak aipatzen hasi ziren frantses prentsan. De Brazzak Afrikako lurraldeen inspekzioa egiten hasi zen agindu zioten bezala Parisetik. Libreville heldu zelarik ohartu zen enpresatu pribatuek kudeatzen zituztela koloniak. Enpresa horiek bertakoak, herri osoak, zapaltzen zituzten era oso gogorrean, eta langileak lortzeko, familiak kanpamenduetan preso atxikitzen zituzten. Herritar asko hiltzen ziren tratu ikaragarriaren ondorioz. Horren berri eman nahi zuen Parisen De Brazzak. Baina itzulerako bidaian eritzen da eta Afrikan hil zen.

Guerre des identités : « Nous sommes le fruit du passé colonial autant que les héritiers de la Révolution française » - Basta!Images du Dahomey : Edmond Fortier et le colonialisme français dans la terre des Voduns • La Nouvelle Chambre Claire

Desberdintasun arrazista pixkanaka hedatzen hasi zen hogeigarren mendeko hastapen horretan. Kolonietako herritarrak ekartzen zituzten erakusketak antolatzeko, Parisen, Lyonen...desberdintasunaren sentimendua indartuz, xuria ez dena gutietsiz. Mitologia kolonialista sortu zuten gobernutik, eskolako liburuetan haurrek ikasten zutena.

Baina urrunago ere joan ziren, pazifikako uharteak ere inbaditu zituzten, Indotxinako federazioa sortuz, frantses kolonien perla.

Konkista lehenik katolikoak babesteko zela zioten eta ondoren Jules Ferryk agindu zien inbasioa, Txinaren inperialismoaren kontra joateko. Pierre Lotik kontatu zuen zer barbarie izan zen inbasioa.

Hanoien katedrala eraiki zuten. Handik ere bertakoak hartu zituzten gerla egiteko. Bertakoen kontra frantzuarrek eramaten zuten gerla piraten kontra egiten zutela zioten.

Frantziak ez zuen aski, Afrikan gehiago nahi zuten, Parisen alderdi kolonialista sortu zuten, Eugene Etienne buru. Beste gerla inperialista nahi zuten Afrikan, Maroko nahi zuten, sultana zelarik. Alta ordurarte sultanak, komertzio eginez babesa lortua zuen baina Europako herriek bestela begiratzen zuten. Frantzia eta Ingalaterra elkartu ziren eta Ingelesek Egipto bere gain hartzea lortu zuen Maroko frantziari utziz. Baina Marokok erantzun zuen, aurre egin zuen. Galile untziak Casablanka erasotu zuen orduan.Casablancako bonbardaketa, 1907ko abuztuaren 5etik 7ra gertatu zena, Marokoko Casablanca hiria suntsitu zuen frantziar itsas eraso bat izan zen. Frantziak batez ere itsas bonbardaketak eta suzko bonbardaketak erabili zituen, eta 1.500 eta 7.000 hildako artean eragin zituen. 

Berriz ere 1908an Frantziak erasoa indartu zuen, diputatu andanaren laguntzarekin. Jean Jaures diputatuak aurre egiten zien parlamentuan. Soldadu gehiago igorri zituzten Marokora.

Algecirasko Konferentzia (edo Algecirasko Biltzarra), Algecirasko akordioei bide ematen diena, Espainiako Algeciras hirian 1906ko urtarrilaren 16tik apirilaren 7ra bitartean Estatu Batuen babesean egindako Cherifiar Inperioari buruzko nazioarteko konferentzia da.

Biltzarraren helburu bakarra da erabakitzea zer egin behar den Marokori dagokionez, Afrikako herrialde bakanetako bat baita, Europako potentzia batek kolonizatu ez duena.

Algesiraseko akordioa ez du inork errespetatuko, Alemanek Maroko erasotzea mehatxatzen dute, 1912an akordioa finkatzen dute, Espainak Marokoko iparra kontrolatuko zuen, eta Marokoko hegoaldea, alemanek lurrak izanen zituzten Afrikan eta Frantziarentzat Maroko babes eremu bihurtu zen.Hubert Lyautey (Nancy, Frantzia, 1854ko azaroaren 17a - Thorey, Frantzia, 1934ko uztailaren 27a) frantziar militarra izan zen, gerra kolonialetan ofiziala, Marokoko frantziar protektoratuaren lehen egoiliar nagusia 1912an, Lieuték eraman zuen gerla Marokon, 50000 inguru soldadu gidatuz 1912an. Gerla hau gelditu behar izan zuen beste bat piztu baitzen Europan.  Kolonietan bildutako soldaduak, tirailleurs delako horiek, ekarri zituzten gerla egiteko Europan.

Frantziako politika kolonialista oso nabarmena zen 1830-1912 tarte horretan. Ondoko hamarkadetak kolonialismo hori ez da hain agerian gelditu. Alta, gaur egun ere, Frantzia estatu kolonialista handia izaten jarraitzen du, autodeterminazio eskubidea ukatuz herri askori.

 

4 février 2020

Dirua, burujabetzarekin elkartuz.

Estatu batuetan presidentzarako hauteskundeak prestatzen ari direlarik debate importanteak ere aipagai dira. Honeraino diruaren inguruko gaia heldu da. Le vent se lève guneak elkarrizketa proposatzen du Pavlina Tchernevarekin, diruaren garrantzia esplikatzeko burujabetza defenditzeko. Europak gaur egun dituen arazoen ulertzeko eta baita ere Euskal Herriko independentziaruntz gogoetan egiteko.

Pavlina Tcherneva : « la souveraineté monétaire est étroitement liée à la souveraineté politique »

https://commons.wikimedia.org/wiki/File:La_economista_Pavlina_R._Tcherneva_01.jpg©Marta Jara

Pavlina Tcherneva est membre du Levi Institute et conseillère économique de Bernie Sanders. Elle fait partie des économistes à l’origine de la proposition de job guarantee (garantie d’emploi par l’État) et est une des figures d’un des courants économiques en vogue aux États-Unis : la théorie monétaire moderne, influencée par John Maynard Keynes, Georg Friedrich Knapp et des auteurs comme Hyman Minsky. Nous l’avons interrogée sur la spécificité de ce courant économique hétérodoxe et sur ses propositions de Green New Deal et de garantie d’emploi. Entretien réalisé par Nicolas Dufrene, Malena Reali et Lenny Benbara. Traduction par Sonia Chabane.


 

LVSL – La Théorie Monétaire Moderne (MMT) est peu connue en Europe, en particulier en France. Quelles sont les sources théoriques de celle-ci ? Pourquoi parle-t-on de néochartalisme ?

Pavlina Tcherneva – La MMT est une perspective théorique pour comprendre notre système monétaire. Elle commence par la proposition de base selon laquelle, dans le monde moderne, la monnaie est un bien public. Il s’agit du monopole de l’État. À partir de là, nous plaçons l’État et son système monétaire au centre de l’analyse. Nous ne commençons pas par une analyse hypothétique d’un marché « sans État » ou « sans monnaie ». Par ailleurs, même si l’on démarre l’analyse par la sphère monétaire, nous pensons que le système bancaire est une extension de ce pouvoir de monopole. Cela est démontré par la façon dont fonctionne l’État et les pouvoirs dont il dispose. Le premier consiste à déterminer l’unité de compte. Le second consiste à émettre la devise en vigueur et à fixer la manière dont elle détermine l’unité de compte à travers le circuit des dettes entre les citoyens et l’État, dettes qui sont libellées dans l’unité de compte choisie par l’État. D’une certaine façon, la MMT est une conception spécifique du néochartalisme. Le néochartalisme s’intéresse au pouvoir fiscal de l’État : celui qui consiste à imposer des obligations et à exiger le paiement de l’impôt sous une forme ou une autre. Le support appelé « monnaie » pourrait être n’importe quoi : une tablette d’argile, un talisman, des céréales, etc : l’État est libre de fixer la dénomination monétaire. Dans le monde moderne, nous avons rapidement développé la technologie monétaire. Il s’agit désormais d’un pouvoir monopolistique absolu et exclusif de l’État. C’est donc une proposition théorique très simple : vous disposez du contrôle monopolistique sur la monnaie, par conséquent vous ne pouvez pas faire face à une faillite au sens traditionnel. Vous pouvez toujours payer vos dettes, sans avoir à vous justifier, si tant est qu’elles soient émises en monnaie nationale.

Cette proposition théorique change tout. Il ne s’agit pas seulement de la simple reconnaissance de la monnaie fiduciaire [ndlr, les billets et les pièces]. Il s’agit de la reconnaissance du fait que la souveraineté monétaire est très étroitement liée à la souveraineté politique, en particulier dans le monde moderne, lorsque les pays commencent à former leur État-nation. C’est aussi le cas si l’on regarde l’histoire coloniale. Quand l’empire britannique s’est effondré, les colonies devenues des États indépendants ont parcouru un long chemin pour obtenir leur souveraineté politique, mais elles ne sont pas arrivées au bout de ce processus avant d’avoir obtenu leur souveraineté monétaire. Les colonies américaines qui ont créé les États-Unis ont dû mener une guerre contre l’alliance monétaire conduite par la Grande-Bretagne qui nous empêchait d’avoir notre propre monnaie. Il y a donc une longue et riche histoire à étudier afin de comprendre l’importance pour l’État d’avoir ses propres pouvoirs de financement indépendants. Une fois que nous comprenons qu’il existe des causes historiques, économiques, politiques et géopolitiques à ce type de souveraineté, nous commençons alors à penser l’État et son rôle différemment. Ce qui conduit à interroger les exceptions à la règle telles que les unions monétaires ou les systèmes monétaires contraints comme les caisses d’émission.

LVSL – Quelles sont les différences avec le keynésianisme traditionnel et le post-keynésianisme ? Pouvez-vous nous parler du Levi Institute ? [ndlr, les disciples de Keynes se divisent en trois groupes : les néokeynésiens ou keynésiens de la synthèse, les postkéynésiens, plus radicaux, et les nouveaux keynésiens]

PT – Il y a de nombreuses différences. Ce qu’on appelle « l’économie keynésienne » est devenue une sorte d’économie conventionnelle qui n’a plus grand-chose à voir avec la perspective de Keynes. Il s’agit en particulier de la synthèse néoclassique de Paul Samuelson et de ses congénères. Ensuite, comme la macroéconomie est passée de la synthèse néoclassique au monétarisme, puis à la renaissance de nouvelles théories classiques et enfin à la nouvelle économie keynésienne, Keynes est devenu un simple nom. La composante néoclassique de cette synthèse a tendanciellement pris le dessus. Il y a donc d’énormes différences, en particulier le fait que l’économie keynésienne traditionnelle considère la monnaie comme neutre.

À l’inverse, les postkeynésiens tentent depuis longtemps de relancer les théories keynésiennes. La monnaie est pour eux au centre de l’analyse et le chômage est un phénomène monétaire. En conséquence, au Levi Institute nous avons intégré l’analyse des institutions – en particulier les postkeynésiens institutionnalistes. Dans un certain sens, nous sommes nombreux à être issus des différentes écoles postkeynésiennes avec lesquelles nous avons de nombreuses affinités théoriques. Mais je crois qu’il est néanmoins juste de dire que même les écoles postkeynésiennes n’ont pas étudié rigoureusement l’unité de compte de l’État ou les pouvoirs de monopole monétaire. C’est un peu paradoxal parce que dans chaque manuel d’économie la question du monopole est systématiquement présentée dans le champ des entreprises. Mais le monopole le plus grand et le plus courant, que tout le monde connaît, la monnaie, est ignoré et ne fait pas l’objet d’une théorie digne de ce nom. Ce constat est vrai pour les écoles néoclassiques, mais aussi pour les écoles hétérodoxes postkeynésiennes qui n’ont pas de théorie du monopole monétaire. Que signifie avoir un monopole ? En ce sens, la MMT a contribué de façon inédite à la recherche.

Dans le langage économique traditionnelle, on parle souvent d’une « composante verticale » de la monnaie. Mais cette relation n’est pas strictement verticale parce que les dépenses de l’État sont déterminées de façon endogène au système économique. Est-ce vertical juste parce que la monnaie vient de l’institution de haut en bas ? Cela ne la rend pas vraiment « verticale », car elle est couplée à une analyse endogène des processus économiques, en particulier en ce qui concerne le système bancaire. Celui-ci est conçu comme une extension, voire une franchise de l’État. C’est par ce biais que nous contribuons à l’analyse endogène des écoles postkeynésiennes.

LVSL – Vous avez dit que l’État peut toujours émettre de la monnaie et que sa solvabilité n’est pas un problème. Mais pensez-vous à la différence entre les banques centrales et les banques privées ? Car la masse monétaire est largement déterminée par l’activité de crédits privés. Avec l’indépendance des banques centrales, l’État n’est pas en mesure d’ordonner l’émission de monnaie. Recommandez-vous de changer cette relation ?

PT – Pas nécessairement. En termes d’analyse institutionnelle, je recommanderais de changer les relations entre la banque centrale et les banques privées sur le plan réglementaire car les banques ont en fait un soutien très important de la banque centrale. Il est donc vrai que les banques créent beaucoup de ce que nous appelons le « crédit privé ». La monnaie des banques privées, qui est un phénomène endogène, est créée par les gens qui vont à la banque et obtiennent un prêt. Mais ils ne peuvent le faire sans la garantie du système de paiement public, qui est sécurisé par la banque centrale. Telle est la fonction du monopole. Comme vous le savez, nous avons eu une crise bancaire constante jusqu’à ce que nous trouvions comment vraiment utiliser ces pouvoirs souverains qui proviennent de l’État. En ce sens, la banque centrale intervient comme l’agent de l’État. Ainsi, l’existence même de la stabilité du système bancaire dépend de l’État. Mais parce que l’État accorde à celui-ci le privilège exclusif de créer de la monnaie à travers le crédit et qu’en échange de son appui il garantit la sécurité du système d’échange, alors il dispose de la responsabilité absolue de fixer ensuite les conditions à partir desquelles ces règles sont établies. Des craintes sont souvent émises à propos du montant des dettes privées et du crédit spéculatif. Cela signifie que l’État ne remplit pas son rôle qui consiste à réglementer le secteur bancaire.

LVSL – Le taux de chômage est actuellement assez faible aux États-Unis. Donald Trump fait d’ailleurs campagne sur les bons chiffres de l’économie américaine. La crise est-elle derrière nous ?

PT – Je ne pense pas que la crise soit derrière nous, le cycle mûrit et la récession est devant nous. La question est : « à quelle profondeur ou quand exactement une baisse pourrait survenir ? ». Il y a plusieurs facteurs. Le taux de chômage est faible, mais cela n’indique pas nécessairement que l’économie est robuste et saine. Le nouvel équilibre après la grande crise financière est totalement différent de l’équilibre des périodes précédentes. Maintenant nous faisons face une croissance molle et lente, avec des salaires bas auxquels nous nous sommes habitués. Le taux de chômage officiel est bas, mais il cache beaucoup de chômage invisible. 44 % des travailleurs gagnent moins de 18 000 dollars par an aux États-Unis, ce qui est très faible. Ainsi, les chiffres officiels cachent une difficulté continue sur le marché du travail. Dans le même temps, nous avons assisté à un certain ralentissement des commandes dans l’industrie et dans les enquêtes auprès des industriels. Je crois que c’est un reflet de la politique tarifaire et commerciale. Trump a donc pu prolonger un peu la reprise à travers certaines dépenses supplémentaires, mais ces dépenses ciblées en faveur des hauts revenus n’ont pas vraiment stimulé l’économie. Peut-être que cette politique budgétaire a eu un léger effet, mais globalement sa politique commerciale nuit à certains secteurs. Il est possible que le taux de chômage tombe encore plus bas parce que nous constatons que beaucoup de gens qui venaient auparavant sur le marché du travail sont désormais découragés à cause des emplois mal payés.

LVSL – Vous êtes l’une des porte-paroles de la théorie monétaire moderne (MMT) qui apporte de nouveaux éléments au débat économique et politique sur les thèmes de la dette publique et des dépenses publiques. La MMT nous rappelle qu’un État souverain capable d’émettre sa propre monnaie ne peut pas faire faillite. Deux questions se posent. Premièrement, pourquoi sommes-nous si concentrés sur le niveau de la dette publique ? Ensuite, comment évaluez-vous l’architecture financière de l’Union européenne dans laquelle une partie des États membres s’est privée du pouvoir d’émettre sa propre monnaie ?

PT – Lorsque vous émettez votre propre monnaie, cela signifie que vous pouvez respecter vos obligations en matière d’endettement. Dans la mesure où le monopole étatique sur la monnaie n’est pas assez étudié, tout le monde se concentre sur la dette publique au lieu de se pencher sur la dette privée, qui est un sujet de préoccupation bien plus sérieux. Lorsque l’on parle de dette publique dans le débat public, la distinction entre un pays qui a sa propre monnaie et un pays qui n’émet pas sa monnaie, par exemple en tant que pays membre de la zone euro, est rarement faite. La qualité des analyses est vraiment appauvrie en mettant tous ces pays dans un même pot. Reinhart et Rogoff ne font pas de distinction analytique claire entre la dette libellée en devise propre ou en devise étrangère. Cette distinction est pourtant fondamentale.

Deuxièmement, nous pensons également en termes de bilans. Tous les économistes ou comptables devraient penser à ce qui se trouve de « l’autre côté du grand livre ». Ainsi, lorsque nous parlons de « dette publique », nous ignorons le fait qu’il s’agit d’un actif pour les agents non étatiques [ndlr, les ménages, les entreprises, les banques, etc]. Lorsque nous parlons de « déficit public », nous ignorons souvent qu’il s’agit d’un excédent des agents non étatiques. Pour moi, c’est une donnée fondamentale. Même pour les personnes qui ont compris la MMT et compris le pouvoir souverain de l’État, comprendre que le déficit est un fait stylisé normal, et qu’il reflète exactement le surplus des agents non étatiques, n’est pas chose aisée. Si ce fait est intégré au débat, tout change : la façon dont nous parlons des critères de Maastricht par exemple et de leur violation éventuelle. Quelle est la logique économique qui prescrit un déficit public de 3 % du PIB ? Il n’y a aucune rationalité derrière ce critère. Celui-ci revient à considérer qu’il faut qu’il y ait un excédent de 3 % du secteur privé et des agents non étatiques – en incluant les résidents et les non-résidents. Y a-t-il une théorie économique derrière cela ? Quelqu’un a-t-il dit que le secteur privé ne devrait pas épargner plus de 3 % de ses revenus ? En ce qui concerne la zone euro, on y parle beaucoup de prudence et de discipline budgétaire, ce qui implique de facto l’imprudence et l’irresponsabilité du crédit privé, et le fait de ramener nos excédents à zéro ou d’aller en territoire négatif, comme nous l’avons vu en Espagne pendant près d’une décennie. L’Espagne était considérée comme un exemple de prudence budgétaire jusqu’à la crise financière. Toute l’analyse est à cul par-dessus tête.

Par conséquent, lorsqu’on parle de la zone euro, je crois que la MMT a contribué au débat en mettant au centre de celui-ci le fait que les États-nation ne disposent pas de leur propre monnaie. Auparavant, nous donnions des coups de pied, crions et nous insistions vraiment sur cet aspect et personne n’en parlait réellement. Désormais, il est devenu normal et acceptable de parler de ce qu’implique le fait de ne pas disposer de sa propre monnaie. Toutefois, le débat ne porte pas encore sur ce que cela signifie pour les politiques macroéconomiques, pour la santé de la zone euro, pour la capacité de celle-ci à faire face à ses propres problèmes économiques. Car il n’y a pas seulement un divorce entre les autorités fiscales et monétaires : il y a d’autres camisoles de force. Il y a des contraintes supplémentaires sous la forme des critères de Maastricht ou des objectifs d’excédents budgétaires primaires [ndlr, l’excédent du budget de l’État avant paiement des intérêts de la dette]. Cet état de fait est donc une insulte en plus d’une blessure.

LVSL – Vous avez écrit qu’il existe une alliance naturelle entre la MMT et le Green New Deal (GND) car si nous pouvons identifier les projets et les ressources à consacrer à ceux-ci, nous pouvons toujours organiser leur financement. Dans son programme présidentiel, Bernie Sanders présente un plan climatique de 16 000 milliards de dollars pour la prochaine décennie. Ce montant est-il correct ? Quels niveaux d’investissements sont nécessaires pour financer un nouvel accord vert ambitieux ? Le chiffre de 93 000 milliards circule selon certaines estimations…

PT – Les 93 000 milliards de dollars sont une estimation proposée par les critiques du Green New Deal afin de disqualifier ce projet et de le présenter comme extrêmement couteux. Des collègues tels que Randall Wray ont démonté cette estimation et ont montré que le chiffre réel était beaucoup plus raisonnable. Ces estimations critiques du GND reposent sur des conceptions irréalistes de la proposition de job guarantee [ndlr, garantie d’emploi par l’État fédéral], qui fait exploser son coût théorique. Mais nous disposons d’un modèle très détaillé de ce que serait la garantie d’emploi. Fondamentalement, ces critiques du GND appliquent une stratégie de la peur.

La raison pour laquelle le projet est de grande dimension est que nous envisageons conjointement les politiques sociales et les politiques climatiques et environnementales. Ce plan comporte des politiques industrielles spécifiques pour transformer l’agriculture et les infrastructures manufacturières, mais aussi des politiques sociales comme la couverture santé universelle, la garantie d’emploi et la fourniture de logements pour tous. Ces questions sont importantes dans le contexte des États-Unis et sont intimement liées à la crise climatique. Les collectivités font déjà face à l’absence de logements sûrs ou d’eau potable liée aux problèmes environnement.

Le GND implique un plan d’investissement audacieux mais très différent de celui mis en place lors de la Seconde Guerre mondiale. Si vous avez besoin de faire quelque chose rapidement et en grand, vous devez mettre en place un type d’effort de mobilisation comparable à celui des périodes de guerre ou comparable au Plan Marshall qui a permis de reconstruire l’Europe d’après-guerre. La différence ici est que nous n’essayons pas de mener une guerre, mais de transformer une économie civile. Nous changeons de techniques de production, supprimons progressivement les transports de combustibles fossiles en les remplaçant par des voitures vertes et électriques, etc. Nous sommes en train de « quitter » un modèle pour un autre. C’est pourquoi le montant des dépenses par rapport au PIB ne sera pas aussi important que ce qu’estiment les critiques du GND, car nous souhaitons remplacer l’ancien par le nouveau et non ajouter le nouveau à l’ancien.

Ceci dit, nous avons formulé des hypothèses précises sur le montant maximum supplémentaire qu’il est possible de dépenser. Environ 5 points supplémentaires du PIB impliquerait un plan très agressif, mais ce n’est pas sans précédent. Par exemple, pendant la crise financière le déficit des États-Unis est allé jusqu’à 10 % du PIB. Aujourd’hui il est à 5 % du PIB. Ajouter 5 points de PIB n’est pas sans précédent et se produit en périodes de crise ou de récession. Vous devez également tenir compte de la croissance du PIB qui suivra un plan à la hauteur des enjeux. Les critiques font circuler des chiffres effrayants, mais si vous regardez l’analyse technique, ce n’est pas aussi coûteux. Même la mise en place d’une couverture santé universelle coûte moins cher que ce que nous payons actuellement avec le système privé dont le coût social est exorbitant. Cela n’a donc pas de sens de regarder les dépenses sans regarder en même temps les économies que nous allons réaliser.

LVSL – Quelle est votre estimation de l’impact de ce Green New Deal sur la croissance du PIB ?

PT – Nous n’en avons pas. Nous en avons une en ce qui concerne la garantie d’emploi. Celle-ci ajouterait 2,5 points de croissance à la trajectoire de croissance de l’économie et environ 3 à 4 millions d’emplois supplémentaires dans le secteur privé. Cette mesure permettrait de nombreuses économies pour les municipalités et les États fédérés. Ce point est important car ils sont soumis à une règle budgétaire stricte, comme dans la zone euro. À chaque fois qu’il y a une récession, les États n’ont pas les leviers pour mener une politique budgétaire contracyclique et utiliser le levier du déficit. Ainsi, soulager ces États de la politique sociale leur redonnerait des marges de manœuvre.

LVSL- La courbe de Philipps [ndlr, une courbe en économie qui fait un lien décroissant entre taux d’inflation et taux de chômage] est très présente dans l’esprit de la plupart des gouvernements actuels d’Europe et d’Amérique. Mais l’idée d’un compromis nécessaire entre l’inflation et l’emploi ne satisfait pas ceux qui pensent que nous pourrions avoir le plein emploi sans une forte inflation en utilisant des outils fiscaux et monétaires. Pourriez-vous nous donner votre avis sur cette question ? Comment la politique budgétaire pourrait-elle être utilisée pour lutter contre une forte inflation ?

PT – La première proposition est de remplacer le NAIRU [ndlr, concept néoclassique en économie qui considère l’existence d’un niveau de taux de chômage en dessous duquel le taux d’inflation accélère] par la garantie d’emploi, car le NAIRU est un mythe. En fait, si vous avez observé les évolutions récentes, la réserve fédérale a clairement admis qu’elle n’avait pas vraiment de « bonne théorie » sur l’inflation. C’est ce qu’a déclaré Janet Yellen qui n’a fait que constater une loi de l’économie. Le témoignage de Jerome Powell, président du conseil des gouverneurs de la FED, interrogé par la représentante Alexandria Ocasio-Cortez, n’a fait que confirmer le caractère problématique du NAIRU. La relation entre inflation et taux de chômage semble s’être rompue. Le monde financier est engagé dans ce débat, « Combien de temps le chômage peut diminuer sans inflation ? », « Peut-être ne devrions-nous pas porter attention à ce seuil et laisser le marché du travail s’améliorer ». Le NAIRU perd périodiquement sa place de prestige parce que la réalité est que le taux de chômage baisse de plus en plus sans générer d’inflation. Mais cela fait partie du modèle, ceux qui le défendent insistent pour conserver le NAIRU et un niveau de chômage positif afin de contrôler les prix. Pour moi c’est un mauvais modèle économique, sans oublier qu’il est immoral et cruel de mettre des personnes au chômage pour éviter d’avoir de l’inflation.

La garantie d’emploi est donc une politique de l’emploi contracyclique qui offre le type de stabilité en matière d’inflation attendue du chômage dans le modèle du NAIRU. Mais elle le fait beaucoup mieux pour de nombreuses raisons. Cependant, il ne s’agit pas d’un simple substitut au chômage comme force d’apprivoisement des prix. L’inflation peut émerger depuis de nombreuses sources de l’économie. Dans l’après-guerre, nous n’avons pas assisté à des phénomènes inflationnistes issus de la Demande, alors que cela a pu être le cas pendant la guerre. Il est possible qu’en mettant en place un Green New Deal nous assistions à ce type de phénomènes inflationnistes dans les secteurs qui ne sont pas prêts à répondre à la demande d’investissements dans la transition écologique. Aux États-Unis, il y a un véritable goulot d’étranglement dans l’industrie de la production de panneaux solaires où vous pouvez voir augmenter les prix. Il faut essayer d’alléger la pression non pas en jetant des gens au chômage ou en réduisant leurs revenus afin qu’ils ne puissent pas acheter de panneau solaire. Cette logique pour apprivoiser les prix est complètement perverse. Nous voulons que plus de gens achètent des panneaux solaires, ce qui implique de les rendre bon marché, sous forme de « subventions ». Aussi, le goulot d’étranglement doit être atténué.

Aux États-Unis, nous avons des sources d’inflation qui ne sont pas claires dans l’indice des prix à la consommation. Les éléments onéreux sont l’éducation, les frais de santé et le logement. Il faut donc réaliser des investissements stratégiques en utilisant si nécessaire des mécanismes de contrôle des prix. Par exemple, plafonner et augmenter les loyers qui font l’objet d’une spéculation intense. C’est ainsi que l’inflation se gère. Lorsqu’il s’agit d’inflation importée, il suffit d’analyser le secteur concerné et la source de l’inflation pour savoir comment y faire face. Par ailleurs, même si ce n’est pas une opinion populaire dans la science économique dominante, certains dispositifs de contrôle et d’administration des prix peuvent être nécessaires pendant une période transitoire où des investissements importants sont réalisés. Il s’agit certes d’une mesure forte, mais nous contrôlons déjà constamment les prix, par exemple en réalisant des contrats avec des profits garantis pour les contractants. Ce type de dispositif de soutien aux profits et aux prix est utilisé dans de nombreux secteurs.

LVSL – Nous avons tendance à nous concentrer sur la dette publique même si la dette privée est beaucoup plus élevée. En réalité, ce niveau de dette écrasant est entièrement dû à la façon dont nous créons de la monnaie par le biais du crédit et des banques privées. Dans ces conditions, comment injecter de la monnaie dans le système économique pour financer un Green New Deal ? Quel pourrait être le rôle de la banque centrale dans ce scénario ?

PT – Cela est lié à la façon dont la monnaie est injectée dans le système. Quand le secteur public réalise un déficit, il produit un revenu pour les autres agents. Cela finit par être dans votre compte bancaire. Ensuite, le secteur privé a le choix d’échanger cette monnaie avec des titres d’État. C’est vraiment ainsi que la dette publique pénètre dans le système économique et cela signifie que le bilan du secteur privé dispose d’un actif peu risqué dans le cas des pays qui contrôlent leur propre monnaie – ce qui n’est pas applicable à la zone euro. Cependant, le fait que le gouvernement fournisse ces ressources au secteur privé leur confère des actifs qu’ils peuvent ensuite utiliser comme garantie pour leurs autres activités d’investissement. C’est ce que Minsky appelle les « instruments de prise de position ». Vous disposez d’un actif sûr et sans risque de défaut qui « inonde » le système. Si vous ne possédez pas cet actif, vous chercherez à trouver un rendement comparable ailleurs : les titres d’État garantissent 2, 3, 4 %, mais si vous manquez de ces actifs garantis, alors vous rechercherez des actifs ailleurs. Il vous faudra donc prêter à un taux élevé à des emprunteurs plus risqués. C’est une façon de continuer à financer vos activités, mais votre collatéral est un actif plus risqué.

Aussi, lorsqu’on parle de politiques d’austérité ou de restrictions budgétaires, on parle de politiques qui retirent ces instruments financiers du système. Aux États-Unis, le gouvernement a réalisé d’importants déficits mais les revenus qui en résultent ont été répartis de façon très biaisée. Les familles riches ont pu accroître leur revenu et leurs actifs tandis que la très grande majorité de la population a très peu de revenu et d’actifs. Pourtant, ces titres sont importants pour les portefeuilles des retraites, pour l’éducation, etc. Le gouvernement a la fonction importante de fournir ces actifs peu risqués à l’économie.

LVSL – Votre théorie signifie-t-elle que nous nous trompons lorsque nous faisons ces différences pratiques entre la politique budgétaire et la politique monétaire ?

PT – Cela dépend de ce dont nous parlons. Par exemple, la détermination des taux d’intérêt est une prérogative de la banque centrale. Mais celle-ci possède également de nombreuses fonctions qui sont une extension de la politique budgétaire. Les banques centrales négocient régulièrement en devises étrangères et procèdent à des achats sur le marché monétaire. Initialement, ce sont des missions qui relèvent plutôt du ministère des Finances ou du Trésor, et pas vraiment de la banque centrale.

Lors d’une procédure judiciaire aux États-Unis, le tribunal a soutenu que lorsque la FED fournit une aide d’urgence à une banque privée, elle remplit en réalité une fonction du Trésor. Nous attribuons souvent ces plans de sauvetage par rachats d’actifs financiers toxiques à une fonction de la Banque centrale. Pourtant, ils relèvent des prérogatives du Trésor. Lorsqu’elles achètent ces actifs, les banques centrales remplissent une fonction budgétaire. La Cour a en fait étendu cet argument aux prêts réalisés aux banques en détresse : même lorsque vous prêtez, cela relève de la politique budgétaire. Si l’on prend la perspective de la MMT, on reconnaît qu’il existe une relation intégrée entre la politique monétaire et la politique budgétaire. Les contours de celles-ci sont flous.

Vous avez tout à fait raison, nous devons repenser le sens même de la politique monétaire, parce que de nombreuses fonctions sont en fait des fonctions budgétaires. Si l’on prend cela pour acquis, alors il existe sûrement une meilleure façon de gérer la politique budgétaire, sans passer par la Banque centrale.

LVSL – Certaines personnes veulent lier la garantie d’emploi et la création monétaire, en finançant par exemple un revenu universel. Que pensez-vous de cette proposition ? En quoi est-ce différent de votre idée d’une garantie d’emploi ?

PT – Le revenu de base universel (RBU) est entièrement différent de la garantie d’emploi. C’est une politique qui essaie de fournir des revenus sans distinction, riches et pauvres, indépendamment de leur niveau de vie. Je ne suis pas favorable à cette approche pour de nombreuses raisons macroéconomiques, mais aussi parce qu’elle n’apporte pas vraiment de solutions aux problèmes qu’elle propose de résoudre. La garantie d’emploi est contracyclique : elle monte et descend avec le cycle économique. Tandis que le revenu universel est fourni à tout moment. Instaurer un revenu de base qui permette aux gens de vivre nécessiterait un très gros pourcentage du PIB. Le problème n’est pas tant le financement de cette mesure que ses effets macroéconomiques. Si vous dépensez 20-25 % du PIB pour distribuer de l’argent « gratuitement », vous sous-provisionnez l’État. Il faut se rappeler que celui-ci ne fournit pas de monnaie gratuite : il les obtient à travers le système fiscal. Il doit générer une demande pour la monnaie de telle sorte que le secteur privé puisse venir fournir des ressources, de la main-d’œuvre et diverses choses dont l’État a besoin. Pourquoi en a-t-il besoin ? Pour pouvoir redistribuer plus équitablement les ressources réelles et non la monnaie en elle-même. L’État doit ainsi avoir un mécanisme qui lui permette d’obtenir ces ressources : l’impôt remplit ce rôle en rendant obligatoire l’obtention de la monnaie. Lorsque vous offrez un revenu de base et que vous fournissez la monnaie gratuitement, personne n’a besoin de la gagner pour payer les impôts. Vous sous-provisionnez donc le secteur public. Cette mesure aurait donc des effets macroéconomiques inflationnistes pervers. Elle n’a pas de fonction contracyclique et, enfin, je ne crois pas non plus qu’elle résolve la pauvreté. Ce modèle soutient que la pauvreté n’est que l’absence de revenu : elle suppose que si vous avez un revenu, vous pouvez vous obtenir un logement et une éducation de qualité. Toutefois, s’il n’y a pas de logement disponible, votre revenu de base serait immédiatement extrait sous la forme d’un loyer plus élevé, de prix plus élevés et, finalement, vous seriez toujours pauvre. C’est une « solution » qui est facile, attirante, pour s’attaquer à des problèmes complexes. L’exclusion sociale, la dignité que peut apporter le travail au sein de la communauté, sont certains aspects de la pauvreté que cette approche ne prend pas en compte.

 
 

 

22 décembre 2017

Independentzia bozkatu zutenek garaile

Independentzia deklaratu zutenek irabazi dituzte hauteskundeak. Ez zen aitzinetik irabazia, dterminazio handia erakutsi dute katalanek. Orai Esoanak zer karta jokatuko du emaitzak legitimitate osoa ematen diolarik independentzia aldarrikatu zuen parlamentuari? Errepresioa hautatuko al du? Elkarrizketa izan behar luke bidea.
Résultat de recherche d'images pour "resultados cataluña 2017"
CUP alderdiaren emaitzak, zigortua edo bderen sinesgarritasuna galdu duela pentsaraziko luke. Edo boz emaileek seguritatea bozkatu nahi izan dutela. Gobernaren determinazioak ere bere eragina izango du estatuaren aurrean politikoek bururaino joateko nahikeria plazaratu eta ekintza bihurtu baitute. Politikarako ikasgai asko ematen ari da Katalunia eta hau ona da askatasuna nahi duten Europako herri askorentzat eta bereziki euskaldunentzat.
2 octobre 2017

EH-KATALUNIA HISTORIAREN OROIMENA(Burdin hariren eskutik)


Biharamun honetan gure bi herriek modu intimo batean batzen gaituen gertaera bat gogora ekarri nahi dugu.
Lluis Companys-ek, (President de la Generalitat de Catalunya-1933/34), 1934ko urriaren 6ean Estatu Katalana aldarrikatu zuenak Espainiar Estatu Federalistaren baitan, bere exiliorako bidean bizi izanikoa da.
Ebroko batailaren garaipen frankistaren ostean, Kataluniako ofentsibari ekin zioten 1938 abenduaren 23an.
1939ko urtarrilaren 23an, Companysek haren lagun Josep Andreu i Abello, Kataluniako Kasazio Auzitegiko Presidente zenarekin afaldu ostean, hutsak zeuden Bartzelonako kaleak kotxez zeharkatu zituzten. Honela idatzi zuen gerora:
«Fue una noche que nunca olvidaré. El silencio era total, un silencio terrible, como solo se advierte en el punto culminante de una tragedia. Fuimos a la plaza de Sant Jaume y nos despedimos de la Generalitat y de la ciudad. Eran las dos de la madrugada. La vanguardia del ejercito nacionalista estaba ya en el Tibidado y cerca de Montjuic. No creíamos que volviesemos jamás.»

Resultado de imagen de agirre companys


Ihesari ekinean, 1939ko otsailaren 4ean Perxes en Agullanan, Paristik, Bartzelonako Euzkadiko Gobernuaren ofizinak eta euskal errefusiatuen ebakuazioarako bertaratu zen gure Lehendakari Agirre. Baina baita ere laguna zuen Companys-i egin promesa bat betetzeko. Companys, haren exiliorako bidean bere konpainiaz lagunduko zuela hitz eman baitzion. Gure lehendakariak honela utzi zuen bere idatzitan: «Pocas personas han conocido como yo momentos de intimidad de Companys, que es cuando se descubren los hombres tal como son...aquel hombre estaba sumido en un profundo abatimiento... yo le animaba diciendo que los pueblos no mueren como los hombres y que llegaría la hora de nuestro triunfo “no es eso..., me contesto, mi preocupación en éstos momentos esta concentrada en todos esos compatriotas mios que huyen sin amparo”.»
Bi gizon handi horiek mendiz iragan zuten muga, elkarren konpainian une gogor horiek goxatzen saiatuz.
Ondoko urtean, Frantzian, Gestapoak atxilotu ostean, frankistei entregatu zioten Companys 1940ko abuztuaren 29an. Frankisten torturak jasan eta Tribunal Militarrez, errebelio militarrarekin bat egiteagatik fusilaturik hiltzera kondenatu zuten. 1940Ko urriaren 15an fusilatu zuten Montjuic Gazteluko Santa Eulalia fosoan.


Bi herri amets bakarra ASKATASUNA!
Eta Companys-i INDEPENDENTZIAren GARAIPENA!

10 mars 2016

Manifestaldi ederra Baionan langileen eskubideen alde atzo

 

Résultat de recherche d'images pour

Eguraldi pestia zegoen atzo eta sindikatek luzatu deialdia jarraitua izanen ote zen galdera zegoen. Eguraldiaz paso eginez manifestaldi ederra osatu zen. Sindikatek adostu zuten elkarrekin joatea eta ondorioz LAB sindikaten pankartarik ez zen ageri lemari lehentasuna eman nahi zitzaiolako. Haatik beste sindikaten banderola ederki agerian zeuden.

Hollande sartu zenetik  lan kodigoaren aldaketa, errefoma deitzen duten horrk lehentasuna hartu du gobernuarentzat. Macron ministroak jarraiturik Valls-en lema bihurtu da. Alderdi sozialistaren barnean izigarrizko kalapitak sortu ditu, Aubry anderearen inguruan bereziki, gogoratu behar baita 35 orduko lan astearen ama dela.

Alderdi sozialista ez da oraindik zartatzen  bere izaeraren funtsa desagertzen ari baldin bada ere. Ondoko hauteskundeak oso egoera txarrean utziko du alderdia. Hala ere Hollande badoa bere burua aurkeztera eta bere kontra ager daitezkeenak ondatzera doa. Horrela ekologistak bere gobernuan berriz hartuz enerkia nuklearrari buruz hartu ziren erabakiak pausan utzi ditu. Argi da presidentziareko hauteskundeetan, Le Pen aukeraren aurrean egon daitekeen aukera bakarra izatea dela bere helburua eta horretarako eskuineko bozak behar ditu ere. Haiekiko keinua argia da lan erreforma. Bitartean ezkerretik ez du bururik altxatzen utzi behar. Une honetan lortzen ari da.

Gazteak kezkatzen hasiak dira eta heien eskubideen defenditzeko beharra azaltzen ari dira ikasle eta gazteen egiturak. Borroka ideologikoa handia eta gogorra da, langileen eskubideen murrizketen aldeko eraso ideologikoa bai gobernutik bai prentsatik sekulan baino azkarragoa baita. Krisia dela eta, argudio hori etengabe ateratzen baita. Baina krisiak beti berdinak hunkitzen ditu.

Hemen LAB Baionak egin duen egunaren bilduma:

Gaurko mobilizazioa positiboa izan da. Alde batetik erakusten digu iniziatibak hartuz asko irabazteko duela LAB-ek. Hala ere, gure lehentasuna, lege projektu hori apurtzea izan behar du. Izan dugun eguraldiarekin, gaur Baionako karriketan, 3500 pertsona izan gara.

Arratsaldean biltzar nagusian 70 bat pertsona izan gara eta argi dugu mugimendua indartu behar dugula martxoaren 31-ko greba eguna itxoin gabe.

Ostiralean berriz biltzen dugu kolektiboa egutegi bat adosteko. Beraz ADI egon eta ANIMATU. (Azpian duzue kristinek egindako bildumatxoa)...

Traktak, banderolak, gure mezua Euskal Herriko enpresa guztietara eraman beharko dugu...

11 mars 2016

Aberri Egunean ostatuak ere laguntzaile!

aberri Eguna 2016 bilaketarekin bat datozen irudiak

Aurten ez dugu herri bazkaririk antolatuko Aberri Egunean!

Menu bereziak eskainiko dituzte 16 jatetxe laguntzailek!

Urtetik urtera gora doa Aberri Egunaren laguntzaile bilakatzen dieren taberna eta jatetxeen kopurua eta, ostalaritza zerbitzuez gain, euren lokaletan antolatzen dituzten aktuazioei esker  osatzen dugu Aberri Eguneko programazioaren alde handi bat. Ekarpen hau oso garrantzitsua da eguerditik aurrera Iruñeko kaleetan izaten den jai giroa lortzeko.

Aurten eguneko menu eskaintza berezia proposatu digute Iruñeko Alde Zahar inguruko hamasei jatetxek. Eskaintza oso zabala da, 14 eurotik 30 eurora bitarteko menuak daude. Aukera oso egokia dela uste dugu eta herri bazkaria antolatu ordez jendea jatetxe hauetara bideratzea erabaki dugu.

Aldaketa honekin, Aberri Egunarekiko atxekimendua sustraitu eta Iruñeako tabernariekin dugun alkarlana indartze aldera urrats berri bat egiten dugu.

Honekin batera doa JATETXE LAGUNTZAILEEN ZERRENDA, helbide eta telefonoekin, erreserbak bakoitzak bere kontura egiteko. Erreserbak lehenbaitlehen egitea aholkatzen dizuegu.

Horrez gain, bokatak, razioak, hanburgesak, ... eskaintzen dituzten tabernen zerrenda ere bidaltzen dizuegu.

 

 ON EGIN!

OHARRA:

Jatetxe handienak (200 pertsona inguru, taldeetzako aproposak): Nire Etxea  eta Iruñazarra (baina garestienak ere badira). 

Nahiko handiak (70/80 pertsona): Qwerty, Oreja, La Viña, Askartza, ID Punto Cero, El Redin.

16 mars 2016

Hau ez da nire Europa!

Résultat de recherche d'images pour "errefuxiatuak"

Egunero berri latzgarriagoak heldu zaizkigu ihesean dabiltzan errefuxiatuen inguruan. Errefuxiatu bizia zer den badakigu, bizi izan dugu eta batzuetan bizi dugu. Euskal familia askoren memorian edo errealitatean dago. Gaur egun Europak egiten duena ezin sinetsia da, ezin ulertua, ezin onartua. Errefuxiatu horiek dagoeneko estortsioa, lapurreta, bortxaketa, mafien hurbiltzea, denetarik jasan behar izan dute eta orai Europak botatzen ditu, Europak bultzatutako gerlara itzultzen ditu. Turkiarekin akordioak izenpetzen ditu, gure dirua ematen dio Turkiari Kurdoak hiltzen jarraitzeko, despota bati indar gehiago emateko. Bigarren gerlan herritarrek heriotz kanpamentuak zeudela ez zekitelako ibiltzen omen ziren heriotz kanpamentuak. Gezur horri esker egoera beltzenak gertatu ziren. Gaur egun telebista, irrati, egunkari, aldizkari guztietan irudiak, komentarioak daude, denek dakigu eta ez dugu deus egiten.

Herriko Etxe guztietatik Europako banderak desagertu behar dira, salaketa elgarretaratzeak antolatu behar dira herri guztietan. Honek ez du izenik baina izana badu.

Bakar batzuen interesen salbatzeko egiten dituzten basakeria hauek ez ditugu onartzen! Errefuxiatu bat etxe bat!

17 mars 2016

Greba eta mobilizapen eguna Lan kodigoaren alde

Résultat de recherche d'images pour "pour le code du travail"

Gaur ere ehunka manifestari elkartu dira goizeko 11etan Baionan  frantses gobernuaren proiektuaren kontra. Izan ere, lan kodigoaren aldaketarako lege proiektua dela eta, joan den astetik mobilizapenak daude. Gaurkoa ez da hain jendetsua izan. Pixkanaka ikasleen presentzia nabarmentzen ari da eta nahiz eta gobernuak atzera pausa txikia eman duen mobilizatzeko deia errepikatzen dute CGT, LABek eta beste gazte mugimendu eta sindikatek. 31rako mobilizapen handia iragarria da baina mobilizatua gelditzeko eskaera azpimarratzen da gobernuari presio egiteko.

Datorren larunbatean Hendaian eta Baionan elkarretaratzea goizeko 10etan eta 11etan Donapaulen iragarriak dira.

25 mai 2018

Komisaldegia Hendaian

alde hemendik bilaketarekin bat datozen irudiak

Aste honetan prentsaren bitartez Kotte zenarrot_ek Hendaiako auzapezak benetako komisaldegia skatzko gutuna ofiziala Barne ministeritzara igorria zuela. Badakigu Ezenarro prentsako lehen lerroen betetzeko lanetan ez dela ibiltzen, hautetsi nahiko diskretoa dela eta bere ardurak btetzen saiatzen dela. Ikusi dugu bake prozesuan ahaleginetan ibili dela sozialista den puntutik eta bere alderdiaren ald lan eginez. Haatik  17000 biztanle duen herrian, delitu handiko herria z den horretan benetako komisaldegia eskatzeko beharra ikusi du Eznarrot-ek. Eskaere Barne ministroari egin du, estdoaren finantzamendua lortzeko alegizko seguridate baten izenean.

Ez du herriko poliziaren alde egin seguraski diru eskasean daudelako herrian baina horrek justifikatzen al du  frantses poliziaren alde egiteko, frantses poilizia gehiago ekartzeko Hendaiara?

Herri askotan eta Hendaian ere "Alde hemendik" aldarria gogoetan dagoelarik, frantses polizia ekartzeko  baketzearen partea ote da?. Hau probokazioa izan daiteke. Polizia frantsesa,alde hemendik!

17 janvier 2018

Presondegietako zaindariak sutan.

Résultat de recherche d'images pour "2018 actualités prisons"

Presondegietako zaindariek greba mugimendua hasi zuten astelehenean frantss estatuan, seguriate eza salatzeko eta lan baldintza hobeen eskatzeko. Astelehenean Fleury-ren aurran barikada bat sutan zegoen haserrea handia zela erakutsi nahian. Brhala gobernua erreakzionatu du eta Macronek azterketa integrala eskatua dela heldu den hilabeterako azaldu du.

Mugimendua zaindari baten kontrako eraso baten ondotik hasi zen eta geroztik beste eraso batzuk izan direnez indartuz joan da. Justizia ministroa atera da proposamen batzuekin  besteak beste preso batzuen mugimendua eta  kalifikazio eta hilabetesariei buruzko akordio batzuekin.

Presoen kopurua emendatzen joan da 100 tokirako 113 preso daude iturri optimisten araueran, Frantziak asko presondegiratzen du eta azken legeek, salbuspn egoeraren ondorioekin hau da da erraz aldatuko.

9 janvier 2018

Rémi Fraisse Sivens-en hil zuten, errudunik ez dago.

Résultat de recherche d'images pour "Rémi Fraisse à Sivens"

Rémi Fraisse  Sivens-en hil zuten 21 urte zituelarik 2014eko urriaren 26an. Poliziak botatako granada batek hil zuen militante ekologista, egin nahi zen urtegi baten kontra deitutako manifestaldi batean parte hartzen zuelarik. Lasaitasunean hasia bortizki bukatu zen manifa.

Manifestaldi horren ondotik proiektua baztertua izan zen eta manifestaldietan ordurarte poliziak erabiltzen zituen granada erasotzaileak debekatuak.

Ia-ia lau urte berantago salaketen ondorioz egin epaiketaren emaitza eman dute Toulouseko epaileek. Zigorturik ez dago, errudunik ez dago. Militante ekologistak proiektu horrengatik behin baino gehiagotan epaituak izan direlarik  eta kondenatuak, emaitza ulergaitza da.

Résultat de recherche d'images pour "Rémi Fraisse à Sivens"

2 décembre 2016

Auzapeza Epaitegian

Resultado de imagen de odile de coral

Mediabakek hurbildik jarraitu zuen lehen auzia eta beste berririk gabe orai Sud Ouest dizkigu azken berriak ematen. Hiribarren familiaren ildotik heldu omen da auzia, familia horrek ez omen baitzuen eskatutako eraikitzeko baimenik zituen proiektuendako.

Ez gara horretan sartuko epaitegiak kexa onartu badu mamiaren aldetik bazitekeen zerbait bestenaz epaileek ez zuketen kexarekin jarraitu.

Sud Ouesteko artikulua irakurriz Kristina de Borbon, Espainako erregearen arreba heldu zait gogora. Izan ere, harek bezala De Coral andereak ez omen ditu bere senarraren aferak ezagutzen, ez omen dute horretaz hitz egiten. Jakinez auzapezak dituen podereak PLU delakoaren aldetik  nahiko harrigarri gertatzen da afera.

Baina harrigarria gertatzen dena da afera hori plazaratua izan denetik oposizioa nahiko kalmea agertzen dela, auzapezarekin politika oso eskuzabala ari dela eramaten. Ez da alta beti horrela ibili. Funtsezko arrazoinak izanen dira horren azpian, informazio eskasa izanen dugu hori dena ulertzeko. Edo agian dena ulertzeko gaitasun eskasa soilik?

Ondoko egunek erranen digute zer nolako epaia ematen duten Pauen, hauteskunde kanpainaren erdian baliteke oihartzun gutxi izatea ere. Hainbat hobe auzapezaren lasaitasunerako, prentsaren erdian agertzea ez baita goxo izaten, andereak berak dakien gisan noski.

11 décembre 2017

Kortsikan, borroka baten emaitza

Corse-Matin erabiltzailearen argazkia.

Bai aldi honetan emaitzak onak dira hauteskundeen bitarteko politika martxan eman zutenentzat. Dagoenko frantses prentsa guztiak abrtzaleen aldarrikapenak zabaltzen ditu, alegia preso politikoen amnistia eta autonomia. Finean, Kortsikako abertzaleak ez dira mugitu, aldarrikapen berdinak plazaratu dituzte azken hamarkadetan.

Agintean daude abertzaleak abrtzaleak eta Filipe lehen ministroak goresmenak eskaini dizkio Simeoniri. Kortsikak Parisko tramankulu asko jasan eta pairatu behar izan ditu. Zer bide hautatuko du Parisek Kortsikarekin hitz egiteko? Kortsikarrek arreta handia beharko dute joko zikinetan aditua den errepublikarekin hitz egitean. Dena den aukera dago Kortsikarako. Kortsikak Kataluniaren eredua du parean estatuen harropuzkria neurtzeko. Karta asko ditu eskuetan Kortsikak

Guretzat Kortsika eredu izan daiteke ere. Izan ere, Kortsikak bere presoentzat amnistia negoziatzen badu euskal preso politikon gaia urrunago bultzatzeko aukera izan daiteke ere. Alegia zergatik aterabide bat Kortsikan eta ez Euskal Herrian? Ondoko hilabeteak esperantza iturri izan daitezke.

5 janvier 2017

ZERGATIK INDEPENDENTZIA? DUINTASUNAGATIK ETA KITTO

Résultat de recherche d'images pour "independentzia"

 

IÑIGO LARRAMENDI – EKONOMILARIA

«Navarra está tan baja de fantasía después que vuestra señoría reverendísima mandó derrocar los muros, que no hay hombre que alce la cabeza»
(Villalba Koronela, 1516)

Herri, estatu edo inperio batek beste herri bat menperatzen duenean, helburu nagusi bat edukitzen du buruan: herri horren duintasuna txikitzea. Hainbat ekintza gauzatuko du arlo militarrean, arlo politikoan, arlo ekonomikoan, zuzenbidean, hezkuntzan, arlo kulturalean, gizartean…. Baina ekintza guzti horien helburua bat eta bakarra da: menperatutako herritarrak beren burua gutxiestea, beren ondarea baztertzea eta beren etorkizuna, ezinbestean, menperatzaileari lotzea, erabat desagertu arte. Duintasunean dago, beraz, etorkizunaren gakoa.

Erabilitako hitzez…

Duintasuna galdu duen herri batek, eskubideez dihardu: kanpora begiratzen du zilegitasun bila.
Duintasunari eusten dion herri batek, nahiaz eta indarraz dihardu: barrura begiratzen du zilegitasun bila.

Lurraldetasunaz…

Duintasuna galdu duen herri batentzat, haren zatiketa bere nortasunaren ezaugarria da.
Duintasunari eusten dion herri batentzat, haren zatiketa inposaketaren islada eta ondorioa da.

Independentziaz eta menpekotasunez…

Duintasuna galdu duen herri batek, independentzia eskatu edo aldarrikatu egiten du: ez du uste berak gauzatu ahal duenik.
Duintasunari eusten dion herri batek, ez du independentzia eskatzen edo aldarrikatzen: berak gauzatu behar duela badaki.

Oroimen historikoaz…

Duintasuna galdu duen herri batean, inor gutxik daki menpekotasuna noiz hasi zen, askatasunaren aldekoen artean ere.
Duintasunari eusten dion herri batean, denek dakite askatasuna noiz galdu zen, askatasunaren aurkakoen artean ere.

Kulturaz eta hizkuntzaz…

Duintasuna galdu duen herri batentzat, arrotz bat egoten denean, bertakoen artean hizkuntzari eustea ez da adeitsua.
Duintasunari eusten dion herri batentzat, arrotz bat egoten denean, bertakoen artean hizkuntzari uzteko eskatzea ez da adeitsua.

Nortasuna vs ekonomiaren auziaz…

Duintasuna galdu duen herri batek, haren nortasuna erakargarria ba ote den galdetzen dio bere buruari.
Duintasunari eusten dion herri batek, ez dio bere buruari haren nortasunaz galdetzen: badauka, eta kitto.

Eta amaitzeko…

Duintasuna galdu duen herri batek, burujabe izateko arrazoiak bilatu eta azaldu behar ditu.
Duintasunari eusten dion herri batek, aldiz, ez du burujabe izateko arrazoirik bilatu behar: duintasun kontua da, besterik ez. Horren erraza da…

Duintasuna galdu duen herri bati, zerumuga bakarra gelditzen zaio: desagertzea.
Duintasuna berreskuratzen duen herri batek, aldiz, edozein ostopori aurre egin dakioke.

Geure duintasuna berreskuratu dezagun, geure pentsamendu eta hitzekin hasita, geure eginkizunen jabe izateko. Hori bai gure esku dagoela.

http://www.naiz.eus/eu/iritzia/cartas/zergatik-independentzia-duintasunagatik-eta-kitto

20 novembre 2016

Garabide elkartea (naiz)

Erdaraz majo entzuten da egunotan Eskoriatzako HUHEZIko tabernako jangelan, ohi ez bezala. Baina ez gaztelaniaz bakarrik, baizik eta kitxuaz, nasaz, katxikelez eta Ameriketako beste jatorrizko hizkuntzetan ere mintzo dira Olga, Apak, Candelaria, Sinchi eta beste dozena bat lagun. Garabide Elkarteak antolatutako Hizkuntza Biziberritzeko Estrategiak Aditu ikastaroan parte hartzen ari dira, duela hilabete hasita, eta beste bi egingo dituzte gure artean, euskara suspertzeko erabilitako tresnak beren herrialdeetako hizkuntzak indartzeko eta zabaltzeko baliagarri izango zaizkien esperantzaz.

Gotzon ARANBUREU|ESKORIATZA|28/10/2016 10:40 Actualizada: 29/10/2016 17:09
Garabide
Garabideren ikastaroan parte hartzen ari diren ikasleak. (Gotzon ARANBURU)

Eguerdiko atsedenaldiaren ondoren, berriro ikasgelara itzuli behar. Gaur ‘Hedabideak’ gaiak lantzen ari dira, eta Jon Sarasua irakasleak Euskal Herriko prentsaren, telebistaren, irratien eta online-aren berri eman du. Ikasleak, berriz, nor bere herrialdeko edo komunitateko egoerari buruz ari dira. Guri entzutea suertatu zaigunak prentsa idatzia baino irratia eraginkorragoa ikusten duela adierazi du, hizkuntza hedatzeko hobea izango dela uste baitu. Gaur teoria landuta, bihar hainbat hedabidetara bisita egingo dute irakasle eta ikasleek, bertatik bertara ikusteko euskararen erabilera informazioaren munduan. Garbi dago, ikastaro teoriko-praktikoa da Garabide ematen ari dena Eskoriatzan.

Zazpi atal nagusitan banatuta dago ikastaroa. Lehenengoa, ‘Hizkuntzen ekologiaren aurkezpena’, bigarrena ‘Hizkuntzen estandarizazioa eta korpusaren osaketa’, eta ondoren ‘Hedabideak’, ‘Hezkuntza’, ‘Aktibazio soziala’, ‘Hizkuntza plangintza’ eta ‘Berezitzea’. Atal horietako gehienetan bisitak sartu dituzte, esate baterako Euskaltzaindiara eta UZEIra, edo Tafallako ikastolara, edo Goiena multimedia taldera eta EMUNera. Alegia, paperean aztertutako gaia praktikan nola gauzatzen den ikusi ahal izango dute. Kike Amonarrizekin egon dira, baita Hala Bedi irratiko Julen Larrañagarekin ere. Horretaz gain, Bergarako Kilometroetan izan dira, edota Hitz Adina Mintzo jardunaldian Gasteizen.

Garabide Elkarteak sustatzen duen garapenerako lankidetzaren oinarrietako bat dira Herrien eta Hizkuntzen arteko Truke Programa direlakoak. Indigena komunitateetako hamarnaka ordezkari etorri izan dira Euskal Herrian azken urteotan, eta ugariak dira dagoeneko egindako formakuntza saio, bilkura eta harreman dinamikak. ‘Aditu’ ikastaro trinko hau, esate baterako, hirugarren aldiz burutzen ari da, 2011n eta 2013an izandakoak balorazio ona jaso ondoren. Aurtengoa urriaren 1ean hasi zen eta abenduaren 11ra arte iraungo du, eta bertan bederatzi herri eta hizkuntza indigenetako hemezortzi lagun ari dira parte hartzen, gehienak Ameriketakoak –kitxua, nasa, maia, nahuatl, katxikel, aimara, guarani eta maputxe ordezkariak– eta bi afrikarrak, hain zuzen ere bariba hizkuntzako Pacôme Donvide eta Moustapha Saka, biak Beninekoak. Amerikarrak Mexiko, Kolonbia, Ekuador, Txile, Guatemala eta Boliviatik etorri dira



Jon Sarasua irakasle eta Garabideko kideak esan digunez. «Elkarlan linguistiko-identitarioa» izango litzateke definiziorik egokiena, Garabide bultzatzen ari dena azaltzeko. Euskalgintzak jorratutako hainbat eremu eta estrategiatan esperientzia ugari pilatu dira dagoeneko, eta hizkuntza eta identitate minorizatuen biziberritze, berreskurapen eta indartze prozesuetan kokatu nahi ditu Garabidek esperientziok. Eta badago, bai, indartze horren beharra, bai hemen oraindik ere, eta bai batez ere Ameriketako herri indigenetan, jatorrizko hizkuntzak –eta horiei ezinbestean lotutako identitatea– arriskuan baitaude, arrisku larrian hainbat kasutan.

Partekatzea

Hori bai, Garabideren ezaugarri nagusietako bat da «partekatze» kontzeptua, esperientziak konpartitzea eta zubi lana egitea. Noren artean? Bada, Sarasuaren hitzetan, «euskararen esperientzia mamitzen duten erakunde eta pertsonen eta munduko beste toki batzuetan antzeko bidea egiten saiatzen ari diren agenteen artean. Euskaldunok berrogeita hamar urteko ibilbide neketsu baina oparo samar batean zerbait ikasi dugu, bai onerako eta bai txarrerako, eta hori aportatu dezakegu. Eta haiek haien ibilbidea erakusten digute, haien estrategiak, eta hori inspirazio iturri gertatu daiteke kasu batzuetan, edo geure bideaz interpelatzeko motibo beste kasu batzuetan». Edozein kasutan, asistentzialismotik urrun. Zehatzago, Garabideren oinarria ez da proiektuak ordaintzea, eta ez du dependentzia jarrerarik sortzen.

Herri Bidaidetza programan bi motako bidaideak dauzka Garabidek: intentsiboak eta ertainak. Lehenengo taldekoak denak dira amerikarrak: nahuatl, katxikel, nasa eta kitxua. Bigarrenean daude maputxeak, aimarak, kitxuak, maya yukatekoak, kurduak eta amazighak. Bidaideak bi zentzutan mugitzen dira, euskaldunek ere zeharkatzen baitute Atlantikoa hango errealitatea bertatik bertara ezagutzeko. Eta ezagutarazteko, adibidez, ‘Beltzean mintzo-Voces en oscuro’ dokumentalaren bidez; bertan Jon Sarasuak Ameriketako hainbat herri eta hizkuntza gutxituen egunerokoa azaltzen du.

Duela bederatzi urte sortu zenetik, ia urtero egin ditu Garabidek truke programak, baina laburragoak, hilabete batekoak. Graduondoko formatuan berriz, aurtengoa hirugarrena da, eta HUHEZIrekin elkarlanean antolatzen dira. Kurdistanen ere egin izan dituzte ikastaroak, laburragoak.

Guatemala

Olga Sitan Mikulax guatemalarra da, maya katxikela. Esker oneko hitzak baino ez ditu Garabiderentzat, eta gure artean hiru aste besterik ez badaramatza ere dagoeneko asko ikasi duela diosku, eta estrategia eta esperientzia trukea baliagarri izango zaiola bere herrialdeko hizkuntza biziberritzeko lanean. «Gure kultura, gure nortasuna, baita gure pentsatzeko era ere, hizkuntzak moldatuak dira, bai hemen eta bai han. Horregatik, ezin dugu utzi geurea den hizkuntza galtzen» esan digu Olgak.

1996an sinatu zen gerraren amaiera Guatemalan –indigenek izugarri sufritu zuten gatazkan– eta ordudanik hizkuntza gutxituen aldeko politikak jarri dira martxan, esaterako hezkuntza legeen aldaketarekin eta eskola elebidunekin, baina helburuak lortzeko bidea luzea izango omen da oraindik. Garabideren laguntzaz, lau eskolatan aurrerapauso handia eman da katxikel hezkuntzan, eta berehala «D eredu» moduko bat martxan jartzeko moduan izango diren ustea du Olgak.

Ekuador

Ekuadorretik etorria da Sinchi Yanez del Pozo kitxua, eta bi alderdi gertatu zaizkio azpimarragarri euskarari dagokionez: familia barneko transmisioa eta hedabideetan duen presentzia, «biak ere guk ez ditugunak, eta egunotan ikasten eta ikusten ari garenarekin han inplementatu nahiko genituzkeenak, nahiz ez zaidan iruditzen zuek egin duzuen guztia gurean aplikagarria denik».

Ekuadorreko landa eremuetatik hirietara doazen indigenek hizkuntza eta identitatea galtzen dutela dio Sinchik, batetik hezkuntza sistemagatik eta bestetik hedabideen kontsumoagatik. Eta hirugarren faktore bat ere aipatu digu: «zuritze» nahi geldiezina, Espainiak konkistatu zituenean hasi zen prozesua eta nonbait oraindik bukatu ez dena. «Mundu guztiak «zuria» izan nahi du, eta horrek nahitaez gazteleraz mintzatzera behartzen du».

Amerikarrek aipatutako alderdi horiek guztiak ditu lan eremu Garabidek, eta tokian tokian tresna beharrezkoenak eta egokienak prestatzen laguntzen du. Orain arte, Boliviako Gobernuaren aholkulari izan da unibertsitate indigenaren sorrera prozesuan, Ekuadorren kitxuazko telebista sortzeko pausuak prestatzen lagundu du, baita Kolonbiako nasa hiztun komunitatean haur hezkuntza jatorriko hizkuntzan lantzeko formazio proiektuetan ere, beste askoren artean. 

21 novembre 2016

Sarri:"Nire liburuak arreta apur batekin irakurtzen dituena ohartuko da non ibili naizen"(berria)

2016-11-20 / Jose Goitia

Ez da erraz Joseba Sarrionandiari argazki on baten ateratzea (Iurreta, Bizkaia, 1958); berdin afrikarren moduan pentsatuko du, arima ebasten diola argazkilariak. Hala ere, batera edo bestera, duela 30 urteko aurpegi hura agertzen da, karamelu bat ebatsi eta harrapatua izan den ume batena. Beste batean aurpegia gogortzen da, berdin Sarrik nahiago zuen sekula berriz ez agertu argazkian. Etxepare Euskal Institutuak Habanako Unibertsitatean zabaldu duen Euskara eta Euskal Kultura irakurletzaren arduraduna izango da aurrerantzean; datorren astean du lehen eskola. Horri buruz ez ezik, bere obraz, bizimoduaz eta egoera politikoaz ere mintzatu da BERRIA eta beste hainbat hedabideri emandako elkarrizketan.

Bat-batean, publikoki agertu da Sarri Habanan bizi dela. Non zinen?

Urteak dira Habanan bizi naizela, bizimodu normala eginez. Harritzen naiz diotenean ezkutaturik bizi naizela, edo ez dudala argazkirik ateratzen uzten. Aspaldi ez naizela ezkutatuta bizi, horrek ez du esan nahi prentsan agertzea gustatzen zaidanik.

Nolaz hain diskretuki bizi zara, dakidanaz duela hamasei urte ez duzula gehiago arazorik Espainiako auzitegiekin?

Idaztea hartu dudanez zeregintzat, nahikoa dut horretarako gela bazter bat lasai esertzeko, eta ja, idatz dezaket. Gustura egoten naiz idazten, edo lagunekin ateratzen naiz, edo ilargiari begira ibiltzen. Baina ez dakit zertarako azaldu behar dudan nik prentsan, ez bada liburu bat azaltzeko edo.

Milan Kundera erdi gorderik bizi da, baina, hala ere, noizean behin argazki bat edo beste helarazten dio prentsari. Salman Rushdie, islamistek mehatxatua, berdin. Zuk sekula ez duzu egin: zutaz beti agertu da Jesus Uriartek kartzelan egin zuen argazkia.

Estimatzen dut nire argazkiak eduki eta argitaratu ez dituen jendea; laguna errespetatzea da hori. Eta zeuri ere eskerrak eman beharko dizkizut konparatzeagatik, Babelia eta New York Times lakoetan agertzen diren idazleekin konparatzeagatik ni. Ni mendialdeko hizkuntza bateko eskritore umila naiz eta ez dut neure burua audiobisualetan ikusten. Aterako didazun argazkiarekin, espero dut espektakuluaren gizarteari zor diodan zerga ordaintzea, ez dezatela esan ez dagoela nire argazkirik eta kito, ea lan egiten uzten didaten. Hiru behintzat atera; bestela, txotxoloren bat etorriko da hogeita hamar egitera.

Euskadi Saria ukan duzunean, Patxi Lopezen denboran, eskandalo bat armatu zen, eta nahi izan zuten dirua konfiskatu. Gero atera zen berria Mondragonen emango zenuela konferentzia bat, eta orain Habanan egongo zara katedra baten buru. Nola dira gauza horiek?

Prentsako globoak dira, nire lanarekin edo bizimoduarekin zerikusi gutxi dutenak. Prentsa horia esaten zen lehen; politika horia ere esango nuke nik, politika ere gai batzuen inguruan oso horia delako. Yellow, ingelesez, kolore horia izateaz aparte, krudela eta kobardea ere bazen: titular sentsazionalistekin, errepikatzearen errepikez normaldutako gezurrekin, bestearen asmoa itxuraldatzea da gauza. Zaborraz hitz egitea da gauza. Orain mende eta piko, William Randolph Hearst aipatzen zuten, baina oso hearst da medioen giroa aspalditik.

Jende ainitzek egiten duten galdera: non bizi izan zara orain arte?

Ba, han eta hemen, beste guztiak bezala. Bizi izan naizen leku guztietan aurkitu dut jendea, nire antzekoa edo desberdina. Ez zait gustatzen gauzak mundu guztiari kontatzea; nahiago dut idatzi, gauzak pertsona bati kontatzen dizkiodalako sentsazioarekin. Nire liburuak arreta apur batekin irakurtzen dituena ohartuko da non ibili naizen.

Nola da Habanako lan berri hori? Nolaz zu hautatua izan zara?

Ba, irakurle lanpostu bat konbokatu zuten Habanako Unibertsitatean, Etxepare Institutuak, eta, besterik gabe, oposizioetara aurkeztu nintzen. 39 lagun aurkeztu ziren, esan zidatenez. Puntuazioaren arabera, hiru pertsona aukeratu zituzten Euskal Herrian. Eta gero, Habanako Unibertsitateak hiru horietatik bat aukeratu behar zuen, eta, puntuazioa aintzat hartuta, lanera etortzeko abisatu zidaten uztailean.

Kontatzen ahal didazu xuxen zer egingo den, zer den proiektua?

Ikasgai optatiboa izango da Euskara eta Euskal Kultura bi karreratan, Lengua y Literatura eta Historia del Arte-ko hirugarren urtean. Ingelesa derrigorrezkoa da, baina beste hizkuntza batzuk ere aukera daitezke: gailegoa, katalana eta turkiera. Hortik aparte, espero dut ekitaldi kultural batzuk antolatuko ditugula, eta argitalpenak...

Zuen lanak publikatuko dira?

Gure ideia da aldizkari bat argitaratzea, Kokuioa izenekoa; badakizu, gauetan hor gaindi hegan pasatzen den koleopteroa, argi berdearekin. Ipurtargiak ipurdian izaten du argia, eta kokuioak buruan, ezta? Kar-kar. Espero dut aldizkariak gutxi ikertu diren gai linguistiko, literario eta historiko batzuk argituko dituela apur bat.

Konferentziak antolatuko dituzu?

Espero dut baietz; esate baterako, Blas de Oteroren inguruan egin nahi genuke, hiru urtetik gora bizi izan baitzen Habanan, 1964tik 1968ra, bere bizitzako epe interesgarria, baina aldizka oso mingarria. Horretaz oso gutxi argitaratu denez, elkarrizketan bildu nahi genituzke orduko bere lagunak.

Guka ari zarenez, lankideak dituzu?

Ba, lan-lanean ez, baina ez naiz nika hasiko izan ditudan laguntzaile boluntarioekin. Fakultateko irakasleek nahiz bertan bizi diren euskaldunek lagundu didate, eta haiei esker daukagu ja lokala eta biblioteka. Ilusio eman dit, euskararen irakurletza honen alde, hainbat pertsonaren elkartasunak, emankortasunak edo dena delakoak.

Kolosala izango da nik euskaraz irakurri dut. Espainolera itzuli duzu?

Daniel Escribanok egin du itzulpena. Irakurri ez duten beste guztientzat esan daiteke gerra zibilari buruzko ume baten kontakizuna dela. Hamabi edo hamahiru urteko ume inozentea desastreari begira Ondarroa eta Mutriku arteko kostako herri imajinarioan. Tituluan irabazleen triunfalismoa aipatzen da, 1937ko batailak amaitu eta gero Alemaniatik zetorrelako desastre are eta kolosalagoa.

Poesia antologia bat osatu duzu gaztelaniarako itzulpenarekin. Zein izanen da titulua?

Hilda dago poesia? deitzen da. Eta Pamiela editorialean argitaratuko da. Ez pentsa ni izan naizenik, e? Segur zuk baduzula zerbait ikustekorik… modu batean edo bestean.

Nik moroena irakurri nuen, sekulako lana, zer ikerketak! Nola debru holako liburu baten idazteari lotu zara?

Astia izan nuen, kolonialismoa deitu izan diren botere harreman horiek XIX. mendearen erdialdetik aurrera nola zabaldu ziren jakin-minarekin batera. Bide batez, lehenengo gramatika arrifia heldu zitzaidan eskuetara, eta hari hori eskuan joan nintzen ikertzen: okupazioa eta erresistentzia, ekonomia eta erlijioa, hizkuntza eta politika, batez ere Afrika iparraldean, baina Arrifen gertatzen dena munduko beste edozein partetan gertatzen da. Moroak besteak dira beti, baina geu gara benetako moroak. Botere harremanen arabera bizi gara eta, gure gizartearen oinarriak konprenitzeko obsesio hori izan nuen.

Duela urtea agertu da Lapur banden etika ala politika, euskaraz bakarrik; ez da itzulia izan. Bi hitz horretaz?

Ideia hori, erakunde politikoek lapur banden etikarekin funtzionatzen dutelako ideia, filosofia politikoaren historia osoan agertzen da. Platonen Errepublikan ja esaten da hala izan behar dela. San Agustinek ipuin polit bat utzi zuen, Alexandro Magno eta pirataren arteko solasa. Kapitalismoa ideia horren gainean eraiki da, Adam Smithekin hasi Friedrich Hayek arte, bandaren etikak hazkunde ekonomikoa bultzatzen duelakoan. Eta okerrena da egia dela, zeren Libiako suntsidura, esate baterako, enpresa amerikano eta europarrentzat aukera ederra da hazkunderako, eta lanpostuak sortzeko, esaten duten bezala. Erakunde politiko guztiek dute Cosa Nostra aire bat; sozialismo erreala ere kontraesan horietan ito zen, eta bueno, horixe da liburuaren gaietako bat; autokritikak ere badaude. Galdera da ea posible ote den beste era batean egitea politika.

Zure aita hil da uda honetan. Noiztik ez zenuen ikusten?

31 urte eta egun batzuk, eta zor handi batekin utzi nau, denbora horrengatik. Ama eta iloba asko ditut han oraindik.

Zergatik ez zara itzultzen Euskal Herrira?

Arrazoi politiko konkretu batengatik. Espero dut berandu baino goizago konponduko dela. ETAko kide gisa ikusten zaitu oraindik jende askok, batez ere Espainian.

Zer diozu duela bost urte hasi den etapa berriari buruz? Borroka armatuaren uztearen alde zara?

Ni ETAko komando batean ibili nintzen 70eko hamarkadaren amaieran, orain kriminalizatzen nauten batzuk bezala. Gero, luzaroan, alde batetik bestera ihesean eta ezkutuan ibili banaiz, ez da izan ETAkoa izateagatik, baizik eta polizia espainolak harrapatu nahi ninduelako. Zure galdera erantzuteko, bake prozesua beharrezkoa zen, eta hogei urte lehenago egin izan balitz, hobe, nire ustez; desgrazia pila bat izango genituen gutxiago.

Barkatu, baina orduan zergatik ez duzu urte haietan publikoki zure ikusmodua deklaratu?

Zer esan behar nuen nik publikoki, sanbenitoa saman ipinita Inkisizio Espainolari begira, XVII. mendeko sorgin bat bezala pertsegitzen ninduten eta! Gainera, zer da hori, kondenatuak errekondenatze hori? Nik ez dut inkisidoreentzat lan egingo. Estatua ETAkoen aurka ari zen eta, bide batez, ETAkoak ez ziren askoren aurka. Duela bost urte ETAren aitzakia ez dutela, eta berdin segitzen dute. Katalanek ez dute garbantzu bat ere disparatu, eta ja ehunka auzipetu dituzte ordezkari politikoak hiritarren erabakimen librea antolatu nahi izateagatik. Biolentzia gora eta biolentzia behera ari dira, eta eurak dira biolento bakarrak. Presupuesto polizial eta militar itzelekin, monopolioaren biolentzia hain arinki asumituz ze Afganistan edo Irak ere bonbardatzeko eskubidearekin sentitzen dira. Motiboak pilak bezala apur bat errekargatu, eta kapaz lirateke Bartzelona edo Gernika berriz bonbardatzeko. Ez dakit duda pizten zaien ere zergatik nahi dugun independentzia euskaldun, katalan eta gailego askok. «Mi mundo no es de ese reino», esan zuen Jose Bergaminek ere, oso espainola izanda ere. Konstituzioa edo Guardia Zibila onartu arte, espainolak Espainian zer ondo sentitzen garen esan arte kriminalizatuko naute, baina halakorik ez dago nire asmoetan.

Harritu nintzen Interneten argazki zahar bati so egitean ikusiz nola 1985ean, ihesaren berri ematean, El Correo Español kazetan agertzen zinen argazkian, dudarik gabe aurpegia kolpaturik. Zer zen hori?

Erretratua 1980koa da; detenituta nengoen bigarren edo hirugarren egunean atera zidaten, eta gero beste sei egunez jarraitu zuten torturatzen. Euskal gaiagatik detenitzen zuten jendearen gehiengoa torturatzen zuten sasoi hartan, nire ustez. Eta ez zekitela esaten dute batzuek, eta torturatuen aurpegiak argitaratzen zituzten prentsan! Normala zen, eta urterik urte izan da ohikoa tortura. Eta seguru jarraitzen dutela torturatzen. Orain argazkirik ez dute argitaratuko beharbada. Orain egun batzuk ez zuten ba poliziek senegaldar bat hil Iruñeko komisaldegian? Ez omen dakitenek alderantziz gertatu izan balitz jakingo zuketen, ez?

Zer diozu gaurko euskal presoen arazoari buruz?

Gerra bat edo konflikto politiko bat dagoenean, justizia trantsizional bat egoten da, ez? Baina Espainiak ez du nahi bakerik, eta hanka bakarrarekin ibiltzea bezalakoa izango da orduan bake prozesua. Presoak libre utzi behar lituzkete. Artean, niretzat, bahitu politikoak dira. Egia da desastre asko egin direla, baina beste harreman batzuk eraiki behar dira, eta, gainera, injustizia konparatiboagatik ere libre egon beharko lirateke. Zeren, indibidualki, nork hil du jende gehiago Enrique Rodriguez Galindok baino, eta denbora apur bat egin zuen detenituta. Herriko tabernan kalimotxoa zerbitzeagatik ere sartu dute jendea kartzelara. Felipe Gonzalez, berriz, auzipetu ere ez dute egin. Ez dut espero presoak libre utziko dituztenik; estatu espainolak ez du bere burua prozesatuko hilketengatik, torturengatik eta egin dituzten injustiziengatik. Eta ez dakit zelan konpon daitezkeen gauzak, baina 70eko hamarkadan elkartasuna, pentsaera desberdinak izan arren horren alde elkarlanean aritzeko ahalmena, eta horma bota arte behin eta berriro bultzatzeko kemena.

30 urte pasa dira argazkirik gabe, lan publikorik gabe, eta gaur zer? Bizimodu berri bat izanen duzu?

Berdin-berdin jarraituko dudala uste dut. Ni agertzen naizen argazkiak ez zaizkit bereziki gustatzen. Idazten jarraituko dut, horretan zerbait aportatu ahal izango dudalakoan.

17 novembre 2016

Koldo Izagirre. Idazlea «Errealitaterik gabe ez naiz ezer»(Berria)

 Gorka Erostarbe

Denbora behar izan da Francoren izena euskal literaturako izenburu batean azaltzeko. Joan Mari Torrealdairen Artaziak - euskal liburuak eta Francoren zentsura zen bakarra orain artean. Saiakera liburua hura. Orain kolpetik beste bi. Unai Iturriagak eta Igor Elorzak idatzi, eta Artedramak, Dejabu Panpin Laborategiak eta Le Petit Theatre de Pain konpainiek taularatu berri duten Francoren bilobari gutuna antzezlana eta Koldo Izagirrek (Pasai Antxo, Gipuzkoa, 1953) Susa argitaletxearekin asteon plazaratuko duen Franco hil zuten egunak narrazio liburua. Bederatzi kontakizun luzek osatzen dute lana, denak 1975 urte inguruan kokatuak, denak garai politiko eta ekonomiko gordinean girotuak; gehienak, Gipuzkoako Oarsoaldean, Izagirreren geografia literario kuttunean. Manifestazioan poliziak tirokatutako mutila hilzorian, euskaldunak soldaduska egiten Saharan, futbolaren eta pilotaren garrantzia sinbolikoa herrietan, propaganda klandestinoa darabilen neskaren atxiloketa, Francoren heriotza eguneko bizipenak herrian, Francoren monumentua eraistea Ferrolen... Francoren mamua literaturarekiko bide.

Literatura mamuekin kontuak garbitzeko modua duzu?

Ez dut uste denik nire kasua. Gehiago daukat garai bat kontatzeko premia une honetan; batez ere narratiban nagusitu zait behar hori. Oarsoaldea oso leku bizia zen, oso industriala, langile borroka handiak izan dituena, transformazio eta degenerazio bat. Urte haiek gogorrak eta aldi berean zoragarriak izan ziren.

Francoren mamua berez atera zitzaizun orduan?

Ez dakit ondo zer gertatu zitzaidan. Ez naiz gauzak aldez aurretik asko planifikatzen dituenetakoa. Nik hala nahi izan gabe, ipuinetan azaltzen hasi zen Franco, eta liburuko elementu probokatzailea bihurtu zen.

«Nik literatura besterik ez diet erantsi, haiek bizi izandakoak balio sinbolikoa har dezan», diozu liburuaren sarreran. «Besterik ez» diozu literaturaz...

Apaltasun mostra bat da, baina izan liteke harrokeria, apal gisa estalitako harrokeria. Ipuinetan beti dago muinean gertakari erreal bat, eta hori libreki tratatu dudala adierazi nahi nuen. Istorio bat muntatu dut gertakari horren inguruan, libre. Mito bihurtu nahi izan ditut une batzuk, zentzurik jatorrenean. Uste dut literaturak merezi duela lehen aipaturiko mundu hori ere, eta alderantziz, mundu horrek merezi duela literatura.

Ez zarela gauzak asko planifikatu zale esan duzu. Narraziok irakurrita kontrakoa pentsa liteke; aurrez egitura oso sendo bat eraikitzen duzula, eta gero kenduz zoazela.

Ez dut horrela egiten, ez. Idazketan murgildu egiten naiz eta idatzi ahala sortzen zait posibilitateen jolasa; nondik eta nora jo. Horrela funtzionatzen dut. Liburua bukatutakoan ez dut irakurtzen eta ahaztu ere berehala ahazten dut, baina bukatu bitartean nahiko obsesiboa bihurtzen da idazketa. Asko orrazten dut. Batzuetan orrazketa partzialek hondatu egin dezakete osotasuna. Gorka Arrese Susako editoreak erakutsi eta frogatu zidan hori. Horren kontzientea ere banaiz, eta behar ez nituzkeen lanak hartzen ditut askotan orrazketan. Baina hori jada ezingo dut aldatu...

Bada pertsonaia bat ipuin batean baino gehiagotan ateratzen dena: Rafael Artista Fotografo. Zuk ere literatur erretratuak atera dituzu.

Ipuin askoren sorreran argazki bat dago. Portua dela-eta argazki asko eduki ditugu Pasaian, baita Francoren inguruko parafernaliarekin loturikoak. Irudi hori kontuan hartuta, memorian edo esku artean eduki dudalako, istorio bat muntatzea izan da kontua. Adibidez, Ehun eta hogei ipuinaren sorreran badago argazki eder bat, grua flotante batek Francoren kaxalotea jasotzen duena. Irudi horren inguruan planteatua dago gainerako guztia. Eta gainerako guzti hori fikzioa da.

Baina nabaritzen da erreportariaren begirada bat ere. Azaltzen dira oso xehe izendatuak kaleak, tabernak, fabrikak, lan-tresnak, jendeak...

Baina hori normala da niretzako, ingurune industrial batekoa naiz. Nire lagun guztiak Luzuriaga fundiziotik pasatakoak dira. Aita ere portuko langilea nuen eta gauza natural bat bezala ateratzen zait. Ez gaude ohituak, gure literaturan ez delako, oro har, langile mundua hain deskribatua ageri. Fabrika handi bat leku literarioa izan liteke, baina zoritxarrez ez da asko azaltzen.

Deskripzio zehatzak batetik, baina bestetik irakurketa anitzetarako bide ematen duten bukaerak. Kontraste horretatik sortzen da literatura?

Hala izan behar du. Ez da une horien deskripzioa bakarrik, baizik eta pertsonaia horien interesak, ibiliak, problemak... konplexuagoa eta biziagoa. Baina errealitaterik gabe ez naiz ezer.

Oriko xoriak Orira eta Koldo Izagirrek Pasaiako portualdera...

Amaituko da hori ere, baina XX. mende amaiera hori nahi nuke eman literaturan, gure ingurua nolakoa zen. Zer gertatu zen, eta zenbat esperantza frustratu zen. Ez dakit gauza izango ote naizen...

Eta geografiarekin batera, jende xehearen bizimodua. Eta jende xehe horrek ere bere mamuak eta kontraesanak. Haien alde idazten duzu...

Nik ez dut hori egiten erabaki ideologiko bat hartu dudalako aurrez. Hori izan da urteetan, bai gaztaroan eta baita gerora ere, nire ingurune naturala. Gainera ez dago besterik. Orain gauden herri honetan bertan ez dago klase ertainik, ez dago klase alturik. Oso estratu langile eta apaleko herria da. Eta ohikoa ez denez literaturan hori azaltzea, bada ondo datorkit. Hala ere, ez nago aldez aurretik haien alde, baizik eta haien bizimodu gogorra, ibiliak, literatura bihurtzea da nire helburua. Badu horrek mitifikaziorako arriskua bai...

Eta non jartzen duzu muga?

Ez dakit, ez dakit. Irakurlearen borondate ona aldez aurretik suposatzen dut [barrez].

Osa dezake liburu honek trilogia moduko bat Sua nahi, Mr. Churchill? eta Egarri egunak portualdean lanekin.

Bai, osa dezake trilogia bat, eta ordena kronologiko honetan izan behar luke: Sua nahi, Mr. Churchill?, Franco hil zuten egunak eta Egarri egunak portualdean. Non dago Basques's Harbour-ek ere eszenario bera du, baina geroztik ez dut jarraitu ildo hori poesian. Egarri egunak portualdean ipuin moduan sortu nuen. Pasa nion Arreseri eta esan zidan hura nobela baten muina zela eta ez zela ipuin bat. Mesedez alferkeria laga eta lanean jartzeko [barreak]. Nobela labur bat atera zen. Berez, 1976tik 1980rako erreforma garaia islatu nahi nuen proiektu harekin, baina liburu autonomo bihurtu zen. Ez dakit trilogiak izango duen jarraipenik, auskalo.

Errealismo poetikotzat jo izan da zurea. Honetan, bada ipuin bat, Irauntza, errealismo fantastikora ere badoana, Kafkaren bidetik...

Kafkak aurre hartu dit eta Monterrosok ere bai... Sekulako lehia dago eta inork ezin du ideia on bat eduki munstro horiek beti aurreratzen zaizkizu eta! Bai, kontziente nintzen horretaz. Baina hori atera zitzaidan eta aurrera segitu nuen. Ez dut uste ipuin kafkiarra denik, ez baita absurdora iristen; oso errealista da, baina dimentsio fantastiko bat badu. Topiko bat ere bada ia gizakia zomorro bihurtze hori, baina aldi berean, pentsatu nuen suntsiketa nuklearraren kontuetan, eta munduak daraman martxan, bizirik aterako bagara, agian, intsektu bihurtu beharko genukeela. Horregatik da Irauntza. Iraultza inposiblea denez, ez ote genukeen horrelako desplazamendu txiki batez, letra bat aldatuz, irauteko aukerarik izango.

O Burro narrazioak ixten du liburua, 2002ra ekarritako Ferrolen; Francoren monumentu bat kentzen dute, eta pertsonaiak galdetzen du ea diktadore guztien estatuak kentzea hobe den. Zuk zer iritzi duzu?

Nire iritzia ezezkoa da. Esaterako Donostiako Aieteko Bakearen eta Giza Eskubideen etxean ez dago Francori egindako erreferentzia bakar bat ere. Eta Francok udako etxea izan zuen hura urte luzeetan. Oso txokantea egin zitzaidan. Galdetu nuen zergatik ote zen, inork ez zekien ezer. Interesgarria da debate hori. Esaterako, haur literatura guztia purifikatu behar dugu, haurrek biolentziarik ikus ez dezaten? Eta orain gizonezkoak beti mantala gerrian arraskan platerak garbitzen azaldu behar dugu? Gatazka, injustizia, krudeltasuna zer diren igartzeko gai ez balira bezala tratatu behar ditugu haurrak?

Monumentuak kriminalen omenaldi gisara har daitezkeela erantzungo dizute, akaso.

Bai, baina, esate baterako, monumentu bati behar bezalako plaka bat jartzen badiozu, aldatzen da erabat esanahia. Edo monumentua uzten baldin baduzu zure haserrea azaltzeko toki bezala: libre pintaketak egiteko, edo mailu batekin nahi dena egiteko, hori bai kaskoarekin inork min har ez dezan... Posibilitate asko daude eta debate bat piztu liteke, behintzat.

Puntuazio markekin jolastea bada zure marka. Puntuazioan eta minuskuletan muturrerago egin duzu Atzekoguardako lanak ipuinean.

Nahiko ipuin frakzionatua da, collage moduko bat. Besteak narratuagoak dira, plano desberdinetan kontatuak direnak ere bai. Horrela atera zitzaidan, eta egon nintzen bateratu eta multzoan joan zedin moldatzekotan, baina editoreak esan zidan «ezta ukitu ere!»; horrelaxe atera zitzaidan eta horrelaxe utzi nuen.

Puntuazio markarik gabe idaztera iritsiko zarela pentsatuko du baten batek...

Ez dut uste. Ez dut uste...

Ramon Saizarbitoriak, adiskide izanik, esan izan omen dizu jendearengana errazago iristeko literatura idatzi behar zenukeela. Zer esan izan diozu?

Uste dut idazleak literatura laua, intentzionalitate bakarrekoa, interpretazio unibokokoa egiten duenean inposturan erortzen dela. Literatura beste gauza bat da. Hori bai, inpostura zuri horretan erori gabe, egin liteke literatura oso estilo desberdinetan. Esaterako, egin liteke estilo garden batean, Juan Luis Zabalak egiten duen eran. Oso zaila da horrela idaztea. Ez dira asko horrela idazteko gai direnak. Ezingo nituzke asko aipatu obra zabal samar bat dutenen artean. Exijentzia mailak nahi adina egon daitezke, egituran, pertsonaien psikologian... nik maila estilistiko batean kokatzen dut neure burua. Idazterakoan nire buruan ikusten dudan irakurlea horrelakoa da: euskalduna, kultua, umoreduna eta irakurzalea bakarrik ez, baizik eta literatur zalea.

Baina ulergarri ere izan daiteke jende xehea omentzeko literatura egin eta haietako askorengana ez iristeak sortzea ezinik...

Hor hainbat faktore gurutzatzen dira nire ustez; gutxienez bi. Bat da euskalgintza, eta bestea salmentarena. Euskalgintzaren izenean herri xehearentzako idatzi behar da, eta erraz idatzi behar da, jendeak irakur dezan. Eta editorialek saldu egin nahi dute. Bi faktore horiek batu izan dira zenbaitetan eta idazle batzuek aurkitu ahal izan dute ildo bat hor. Horretan Xabier Gereñoren obra osoa da adibidea. Baina Xabier Gereño ez da pasako euskal literaturaren historiara. Ez dugu historiara pasa nahi, baina ...

Baina...

Baina literatura egin nahi dut. Besterako asko baitaude. Euskalgintzarako badago nahiko material gaur egun, dena ezin irakur adinakoa.

Saizarbitoriak berak esan du oraintsu hasieran zituen askatasuna eta xalotasuna faltan botatzen dituela. Zuk?

Ez, ez dut horrelakorik sentitzen. Baina ulergarria izan liteke. Gaztetan zirti-zarta ibil zaitezke. Logikoa ere bada, ibilbide bat edukita, ezin zintezke hasi gaztea bazina bezala. Inpostura bat izango litzateke orain ikonoklasta bihurtzea. Ez dagokigu guri horretan sartzea.. Gainera badago ikonoklastia hori gazteen artean.

Eta estimatzen duzu?

Bai, oso interesantea da, eta gure literatura aberasten du. Lau gaztetxo biltzen direnean konspiratu egiten dute orain ere, zorionez. Internet dago hainbat blogekin. Hor dago Itu Banda, hor dago oraintsu atera den Lardaska liburua. Ezin dut jarraitu guztien lana, asko dira. Ondo idazten dute estilistikoki, indar handiarekin. Hori bai. Zailagoa dute egun, konfrontazioa ez delako hain garbia. Gure garaian konfrontazioa oso garbi zegoen, aparatu ideologiko-polizial-karka hori zegoen, eta bestetik gu, indarrean gentozenak, hain zuzen gure beste aparatu abertzale zaharkitu horren kontra. Gaur atomizatua dago dena, eta konplexuagoa da. Etsaia tentakularra da. Hala ere, une aberatsa bizi du euskal literaturak. Topikoa bihurtu da hau ere, baina begira emakumeak zer sarrera egin duen literaturan.
Publicité
<< < 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 20 30 40 > >>
Gure Urruña / Notre Urrugne
Publicité
Gure Urruña / Notre Urrugne
  • Gune honek Urruña eta inguruko gertakariei buruzko berriak ematen ditu. Horrez gain egoera politikoaren azterketak eskaintzen ditu. Harremanetarako: gureurruna@gmail.com----------------------- Ce blog donne des informations locales sur la ville de Urrugne
  • Accueil du blog
  • Créer un blog avec CanalBlog
Publicité
Albums Photos
Licencia de Creative Commons

Publicité